Nederland agressieland: wat is de oorzaak van ons korte lontje?
In dit artikel:
Eén op de vijf werkenden in Nederland krijgt jaarlijks te maken met verbale agressie of fysiek geweld; ons land scoort daarbij het hoogst in Europa. Agressie-onderzoeker Caroline Koetsenruijter legt uit dat dit serieuze gevolgen heeft: lichamelijke verwondingen en psychische aandoeningen zoals depressie en PTSS komen voor, en veel frontlinemedewerkers — onder wie verpleegkundigen en conducteurs — overwegen hun baan te verlaten. In de zorg overweegt ongeveer een kwart van de professionals te stoppen.
Koetsenruijter waarschuwt dat effectieve aanpak alleen mogelijk is als we begrijpen waar de agressie vandaan komt, maar dat daar opvallend weinig onderzoek naar wordt gedaan. Ze gebruikt het schema van socioloog Paul Schnabel — de vijf I’s — om oorzaken te duiden. Individualisering zorgt volgens haar voor een sterke nadruk op persoonlijke rechten en wensen, soms ten koste van plichtsbesef en respect voor professionals. Intensivering verwijst naar schaarste: te weinig ruimte, woningen, zorgplaatsen, docenten en personeel leidt tot frustratie en onmacht, wat het risico op agressie vergroot. Informalisering betekent dat gezag van bijvoorbeeld een burgemeester of zorgverlener minder vanzelfsprekend is geworden; deskundigheid wordt vaker gezien als een mening. De laatste twee I’s — internationalisering en informatisering — vergroten de invloed van wereldwijde ideeën en digitale communicatie, wat normen kan verschuiven.
Een specifiek mechanisme dat Koetsenruijter noemt is de 'social proof'-theorie: mensen imiteren gedrag dat ze online vaak zien en dat beloningen of aandacht oplevert. Sociale media kunnen daardoor een normaliserende werking hebben op agressief gedrag. Ze illustreert de internationale koppeling tussen online aanmoediging en offline acties aan de hand van de bestorming van het Amerikaanse Capitool en de herhaling van gewelddadige symbolen bij Nederlandse demonstraties.
Daarnaast wijst ze op de rol van gelegenheid en organisatie: frontlijnfuncties worden geregeld ingevuld met tijdelijke krachten en hebben hoge omloopsnelheid, terwijl werkgeversbelangen vaak boven werknemersveiligheid zijn geplaatst. Het ontbreken van structurele investeringen in toegewijde mensen die incidenten opvolgen en veiligheid waarborgen speelt ook een rol.
De tv-serie Zembla ‘Nederland Agressieland’ volgt hulp- en dienstverleners en belicht zowel de impact van geweld op werknemers als de dilemma’s bij instanties die daarmee worstelen. Koetsenruijter pleit voor meer onderzoek en gerichte investeringen om oorzaakgerichte maatregelen te kunnen nemen en zo werknemers beter te beschermen.