NAVO-topman Rutte probeert in Washington Trumps woede over uitblijven Europese betrokkenheid in Iran te temperen
In dit artikel:
Mark Rutte bezoekt vandaag Washington voor gesprekken met president Donald Trump en andere Amerikaanse topfunctionarissen, met als hoofdthema de ontstane ruzie over de beperkte Europese betrokkenheid bij de crisis rond Iran. De Verenigde Staten uiten felle frustratie over het uitblijven van concrete steun van NAVO-landen nadat Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen leidden tot gedeeltelijke blokkades van de Straat van Hormuz. Trump bekritiseerde Europese bondgenoten scherp en stelde dat landen die afhankelijk zijn van olie uit die regio moeten bijdragen aan het vrijhouden van de doorvaart.
Binnen de Europese NAVO-lidstaten was de reactie echter terughoudend. Als organisatie nam de NAVO geen directe actie en wees zij verantwoordelijkheden door naar afzonderlijke staten. Duitsland en Spanje gaven expliciet aan geen NAVO-rol in de regio te zien; andere landen, waaronder Nederland, wilden hooguit verkennen maar namen geen militaire stappen. Veel Europese regeringen wilden escalatie met Iran vermijden en voelden zich niet betrokken bij aanvallen die zij niet hadden goedgekeurd of vooraf hadden besproken.
Die afstand creëerde bij Washington wrijving: Trump waarschuwde dat de alliantie onder druk staat en suggereerde zelfs dat de VS zich zouden kunnen terugtrekken. Voormalig ambassadeur Kurt Volker noemt de communicatie vanuit Europa slecht en zegt dat een minder confronterende, gezamenlijke respons had kunnen voorkomen dat Trump de schuld buitenlands plaatst. Analisten zijn verdeeld: sommigen vinden dat Europa zou moeten bijdragen omdat het profiteert van de veilige scheepvaart, anderen benadrukken dat de NAVO primair een defensieve organisatie is en niet automatisch betrokken hoeft te raken bij een door de VS en Israël geïnitieerde escalatie.
Europa beschikt desalniettemin over invloedsmiddelen die Trump nodig heeft: Amerikaanse bases en logistieke hubs in Europa (zoals Ramstein) zijn essentieel voor operaties in het Midden-Oosten, en technologische bijstand—onder meer uit Oekraïne—speelt een rol tegen Iraanse drones. Toch hebben binnenlandse twijfels geleid tot maatregelen zoals het sluiten van luchtruim, weigering van landingsrechten en beperkingen op het gebruik van gedeelde bases.
De centrale vraag is of Rutte in Washington kan voorkomen dat de ruzie het bondgenootschap blijvend schaadt en of Europa zijn macht geconcentreerd en tactisch zal inzetten: niet om rechtstreeks in oorlogshandelingen mee te trekken, maar om eigen belangen en stabiliteit te beschermen en onnodige escalatie te vermijden.