NAVO-chef Rutte blijft Trump prijzen, ook inzake Iran - maar werkt die aanpak nog?
In dit artikel:
De Britse podcastmaker en oud-minister Rory Stewart eiste deze week op X het aftreden van NAVO-secretaris‑generaal Mark Rutte, nadat Rutte in het Amerikaanse tv‑programma Face the Nation het Amerikaanse publiek aanspoorde president Trump en diens militaire acties tegen Iran te steunen. Stewart kwalificeerde die steun als medeplichtigheid aan een illegale oorlog. Rutte ligt al langer onder vuur vanwege zijn opvallend toegewijde omgang met Trump; zijn geforceerde complimenten aan de Amerikaanse president tijdens de NAVO-top in Den Haag leverden hem zelfs de bijnaam "daddydiplomatie" op.
Rutte verdedigt zijn aanpak consequent: hij ziet het als zijn belangrijkste taak de Verenigde Staten binnen de alliantie te houden. Volgens hem droeg de druk van Trump er flink aan bij dat Europese defensiebudgetten zijn opgeschroefd en speelt de Amerikaanse president een onmisbare rol voor de slagkracht van de NAVO. Critici wijzen echter op tegenstemmen binnen Europa: de Duitse president noemde de aanval op Iran een ernstige fout en EU‑buitenlandchef Kaja Kallas benadrukte dat dit niet Europa’s oorlog is. Rutte corrigeerde zijn toon niet toen de oorlog uitbrak en stelde juist dat Trump op brede steun in Europa kan rekenen — een stellige weergave die de realiteit verfijnt.
Diplomatieke bronnen stellen dat Rutte bewust koos voor een lovende stijl richting Trump omdat die publiekelijke erkenning ruimte geeft om achter gesloten deuren van mening te verschillen. Dat werkte eerder: tijdens een verhitte NAVO‑vergadering in Brussel wist Rutte Trump te ontzenuwen door te benadrukken dat defensieuitgaven in Europa waren toegenomen, waarna Trump de feiten leek over te nemen. In Den Haag bereikte Rutte met succes afspraken over een substantiële verhoging van Europese defensie‑inspanningen, en zijn bemiddelende rol speelde ook bij kwesties rond Oekraïne — van het bijschaven van een Amerikaans 28‑puntenplan tot het mogelijk maken dat Europese landen Amerikaanse wapens aanschaffen toen Washington leveringen staakte.
Rutte trad eveneens bemiddelend op bij andere spanningen: een gesprek in Davos hielp bijvoorbeeld om Trump af te brengen van plannen rond Groenland. NAVO‑diplomaten verdedigen zijn aanpak omdat er volgens hen weinig alternatieven zijn; veel Europese leiders zouden politiek in de problemen komen als zij dezelfde strategie openlijk toepasten. Bovendien geeft het ontbreken van een electorale achterban Rutte meer manoeuvreerruimte.
Toch kent die koers risico’s en mislukte momenten. Denemarken was verbolgen toen Rutte niet meteen voor het land opkwam na Trumps opmerkingen over Groenland. Tijdens de recente aanval op Iran ontstond wrevel omdat de VS bondgenoten niet vooraf informeerden en tegelijk inzet vroegen; Trump noemde sommige landen lafaards en richtte zijn pijlen onder meer op de Britse premier. Rutte probeerde de Europese terughoudendheid daarna positief te duiden en toonde begrip voor Amerikaanse noodzaak tot geheimhouding, in een klassieke poging te balanceren en escalatie te voorkomen.
Als brug tussen Europa en Washington zet Rutte nu in op een mogelijke missie voor scheepvaartbeveiliging in de Straat van Hormuz — een instrument om te laten zien dat Europeanen bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen. Wie, wanneer en op welke schaal daar daadwerkelijk wordt ingezet, is echter nog onduidelijk. Of Rutte’s strategie van vleien en bemiddelen — de zogeheten daddydiplomatie — ook effectief blijft tijdens het huidige conflict met Iran, is onzeker.