Navalny werd vermoord met sterk zenuwgif van zeldzame pijlgifkikker: hoe kon dat gif in Rusland gebruikt worden?

In dit artikel:

Exact twee jaar na zijn overlijden bevestigt een internationaal onderzoek dat de Russische oppositieleider Aleksej Navalny (47) is vermoord in een strafkamp bij de poolcirkel. Vijf Europese landen, waaronder Nederland, publiceerden weekendresultaten op basis van biologisch materiaal waaruit blijkt dat Navalny is vergiftigd met epibatidine — een zéér krachtig neurotoxine dat van oorsprong wordt aangetroffen in de huid van een Zuid-Amerikaanse pijlgifkikker (Epipedobates tricolor). Eerder, in 2020, was Navalny al doelwit van een vergiftigingspoging met het zenuwgif novitsjok.

Zijn weduwe Joelia zei eerder dat helpers na zijn dood monsters uit Rusland wisten te smokkelen; twee onafhankelijke laboratoria kwamen daarna tot dezelfde conclusie dat er sprake was van vergiftiging, waarna zij publicatie van de bevindingen eiste. Dat de autoriteiten iets probeerden te verbergen, blijkt volgens de familie ook uit de dagenlange strijd van Navalny’s moeder Ljoedmila met de gevangenisdirectie om het lichaam vrij te krijgen. De Russische overheid hield vol dat Navalny aan „gecombineerde ziekteverschijnselen” was overleden en weigerde een moordonderzoek te openen.

Maandag legde zijn moeder bloemen op het graf op de Moskouse Borisov-begraafplaats, met aanwezigen uit diplomatieke kring en sympathisanten; ze riep op tot gerechtigheid en tot bekendmaking van alle betrokkenen. Artsen die eerder bij Navalny’s novitsjok‑zaak betrokken waren, merken op dat zijn laatste symptomen overeenkwamen met die van epibatidine‑vergiftiging. De stof verstoort zenuwreceptoren, verlamt spieren (ook ademhalingsspieren), veroorzaakt coma en kan dodelijk zijn.

Wetenschapshistorisch werd epibatidine in 1974 door de Amerikaan John Daly ontdekt; het was aanvankelijk moeilijk te winnen uit kikkers en later zijn er synthetische routes ontwikkeld. Sinds de jaren negentig is de stof chemisch te maken en is zij commercieel verkrijgbaar. Opmerkelijk is dat in 2012 ook Russische onderzoekers van het Staatsinstituut voor Organische Chemie en Technologie een methode voor synthes e beschreven — hetzelfde instituut dat in verband wordt gebracht met novitsjok-onderzoek.

Navalny’s aanhangers zien de onderzoeksresultaten als bevestiging dat het Kremlin, en specifiek president Vladimir Poetin, opdracht gaf tot de moord. Russische woordvoerders verwerpen de conclusies stellig en spreken van vooringenomenheid en westerse desinformatie. Met Rusland als tegenpartij blijven juridische vervolging en volledige transparantie vooralsnog onwaarschijnlijk.