Nationale ombudsman kraakt de overheid om boerenleed, maar Van Essen (D66) zet met steun van PRO de stikstofduimschroeven aan

In dit artikel:

De Nationale ombudsman concludeert in een nieuw rapport dat de overheid boeren de afgelopen tien jaar onvoldoende zekerheid en duidelijkheid heeft geboden. Voor het onderzoek sprak ombudsman Reinier van Zutphen onder meer met 32 boeren, brancheorganisaties, de Rabobank en natuurorganisaties. Volgens het rapport leidde steeds veranderend beleid rond stikstof, mest, water, natuur en dierenwelzijn tot financiële problemen, onzekerheid en grote druk op boerengezinnen.

Van Zutphen stelt dat de overheid te weinig regie voerde, onvoldoende transparant was en onvoldoende luisterde naar agrariërs. Om het vertrouwen te herstellen is volgens hem meer nodig dan een nieuw beleidsprogramma: de overheid moet erkennen wat er misging en welke gevolgen dat heeft gehad.

Tegelijkertijd presenteerde landbouwminister Jaimi van Essen namens het kabinet-Jetten een uitgewerkt voorstel voor een nieuwe stikstofwet. Daarin wordt de huidige Kritische Depositiewaarde vervangen door sectorale uitstootdoelen in kilotonnen, die in 2035 moeten zijn gehaald. Het kabinet wil in 2028 voor het eerst meten of Nederland op koers ligt en kondigt aan zo nodig in te grijpen.

Rond kwetsbare Natura 2000-gebieden krijgen provincies tot september 2028 de tijd om plannen te maken. Als die plannen niet aan de landelijke doelstellingen voldoen, kunnen automatisch nationale regels gaan gelden. In het voorstel worden onder meer grenzen genoemd voor de veebezetting, stikstof per hectare en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Het kabinet trekt daarnaast ruim 9 miljard euro uit een eerder fonds van 20 miljard euro voor de omslag in deze gebieden, vrijwillige beëindigingsregelingen en begeleiding van boeren.

Ook wil het kabinet de invoering van een rekenkundige ondergrens voor stikstofdepositie versnellen naar 1 juli 2027, op voorwaarde dat de doelen en bijbehorende regels definitief zijn vastgesteld. Verder moeten ketenpartijen zoals supermarkten en verwerkers uiterlijk in 2027 afspraken maken over vergoedingen voor prestaties op het gebied van milieu, water en natuur. Als dat niet lukt, kan de overheid die afspraken vanaf 2029 wettelijk opleggen.

Landbouworganisatie LTO noemt het pakket op onderdelen minder vergaand dan eerdere plannen, maar zegt dat fundamentele bezwaren blijven bestaan. Voorzitter Ger Koopmans stelt dat boeren nog steeds niet weten hoeveel uitstoot zij waar moeten reduceren, terwijl ook onduidelijk is welke vermindering de sector sinds 2019 al heeft gerealiseerd. Het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt waarschuwt dat de maatregelen vooral voor jonge boeren en tuinders een zware last vormen.

Milieuorganisaties en de linkse oppositie reageerden volgens het artikel positiever op de wet. Daarmee blijft het verschil van inzicht tussen het kabinet, natuurorganisaties en de landbouwsector groot. De combinatie van het kritische ombudsmanrapport en nieuwe stikstofregels voedt de vrees dat de onzekerheid voor boeren voorlopig voortduurt.