Na ruim honderd dagen kabinet-Jetten geeft de VVD niets cadeau en ruikt de oppositie bloed
In dit artikel:
Na ruim honderd dagen worstelt het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA nog steeds met hoe te regeren: gezocht moet worden naar meerderheden in de Kamer terwijl de drie coalitiepartijen intern regelmatig van mening verschillen. Deze week illustreerde dat spanningsveld aan de hand van twee dossiers: de begroting van Buitenlandse Handel en het ultimatum van de vakbonden.
Wat gebeurde er bij Buitenlandse Handel: D66-minister Sjoerd Sjoerdsma wist deze week alsnog een route naar de Eerste Kamer te vinden voor zijn begroting, mede dankzij steun van grootste oppositiepartij PRO. D66 zette 380 miljoen euro extra opzij voor ontwikkelingssamenwerking door uitgaven van latere jaren naar voren te halen — een stap waar de VVD normaal tegen is. Later bleek uit publicaties dat de VVD hiervoor stilzwijgend een andere concessie van D66 zou hebben gevraagd: afzien van verzet tegen het strafbaar stellen van het verheerlijken van terrorisme. PRO-Kamerlid Suzanne Kröger reageerde verbolgen omdat zij extra geld had geregeld zonder te weten dat daar mogelijk een andere, niet-besproken wet bij kwam kijken. Vicepremier Dilan Yesilgöz noemde de afspraak een „parallelle” deal. De hele affaire volgt op eerdere verwarring rond Sjoerdsma’s begroting, die eerder in de Tweede Kamer werd aangenomen met steun van rechtse partijen nadat er tijdelijk op UNRWA gecuts werd gestemd — om daarna toch steun aan UNRWA te handhaven.
Het tweede knelpunt is het ultimatum van de vakbonden tegen de voorgenomen bezuinigingen van 6,5 miljard op sociale zekerheid. D66-minister Hans Vijlbrief kondigde al aan de AOW-bezuiniging van tafel te halen en de WIA/WW-maatregelen niet in voorgestelde vorm door te voeren, maar VVD-ministers en fractieleiders houden vast aan het principe van bezuinigingen binnen de huidige financiële kaders. Daardoor blijft onduidelijk of het kabinet intern genoeg ruimte maakt om tot een akkoord met vakbonden en werkgevers te komen. Vijlbrief zocht daarom steun bij oppositiepartijen (PRO, JA21, ChristenUnie, SGP), maar die keuze is politiek lastig: JA21 en PRO liggen ideologisch ver uit elkaar, met tegengestelde visies op prikkels voor werkzoekenden en versoberingen van uitkeringen.
Kortom: het kabinet moet constant meerderheden buiten de coalitie zoeken, maar dat levert soms ondoorzichtige of ongewenste ruilhandel op en dwingt de VVD tot concessies die niet gratis blijken. Om tot een breed akkoord over arbeidsmarkt- en sociale zekerheidsherzieningen te komen, zal vooral de VVD moeten bewegen en zal er duidelijkheid moeten komen over met wie het kabinet wíl samenwerken — iets wat tijdens de formatie al onbeslist bleef.