Na Palantir gaat Defensie opnieuw in zee met een controversieel Amerikaans techbedrijf

In dit artikel:

Het Nederlandse ministerie van Defensie heeft de afgelopen maanden meerdere contracten gesloten met Anduril Industries, een Amerikaanse ontwikkelaar van drones, militaire kunstmatige intelligentie en autonome wapens. De samenwerking draait onder meer om software en sensoren voor de bescherming tegen drone-aanvallen. Experts en Kamerleden waarschuwen dat Nederland hierdoor afhankelijker wordt van Amerikaanse technologie en mogelijk strategische en digitale autonomie verliest.

Het belangrijkste contract werd in maart ondertekend en op 5 juli door Anduril bekendgemaakt. Defensie bevestigt dat het gaat om een systeem voor de detectie, het volgen, identificeren en eventueel uitschakelen van onbemande luchtvaartuigen. De overeenkomst bleef aanvankelijk geheim, omdat openbaarmaking de operationele veiligheid zou kunnen schaden. Omdat de waarde onder de 50 miljoen euro ligt, werd de Tweede Kamer niet geïnformeerd. Het systeem was binnen een maand na ondertekening al in de eerste operationele fase.

De snelle aanschaf volgde op drone-incidenten bij militaire bases, onder meer bij Volkel, in november en december vorig jaar. Onderscheppingspogingen mislukten en maakten duidelijk dat Nederland onvoldoende middelen had tegen mogelijke droneaanvallen en spionage. Volgens Defensie zijn meerdere aanbieders bekeken, maar was Andurils oplossing het snelst beschikbaar en was er een operationele noodzaak om snel te kunnen testen.

De software is gebaseerd op Lattice, het centrale platform van Anduril voor het koppelen en aansturen van radars, sensoren, camera’s, drones en andere systemen. Het platform werd oorspronkelijk ontwikkeld voor een door Trump gewenste ‘virtuele muur’ aan de Mexicaanse grens. Volgens Anduril kan Lattice de zogenoemde kill chain – van waarneming tot uitschakeling van een doelwit – vergaand automatiseren. Anduril zegt dat klanten zelf beslissen over de inzet van wapens en dat een mens eindverantwoordelijk blijft.

Naast de anti-droneoplossing kocht Defensie hardware van Anduril. Ook is een aanbesteding van 3 miljoen euro uitgeschreven voor een Command & Control-systeem voor de communicatie en informatievoorziening van de Koninklijke Luchtmacht. Dit systeem gebruikt producten uit Andurils Voyager-serie, draagbare computers en communicatiemiddelen voor militairen. Omdat Anduril in april een vestiging in Amsterdam opende en betrokken is bij het Amerikaanse Collaborative Combat Aircraft-programma, verwachten betrokkenen dat de samenwerking verder groeit.

De keuze is omstreden vanwege Andurils oprichter Palmer Luckey. Hij is een uitgesproken aanhanger van Donald Trump, financierde diens politieke beweging en heeft zich positief uitgelaten over autonome dodelijke machines. Luckey noemt zichzelf onder meer een ‘radicale zionist’ en zei in een interview dat hij van killer robots houdt. Inmiddels heeft Anduril grote Amerikaanse defensiecontracten, waaronder een raamcontract dat tot 20 miljard dollar waard kan zijn. Luckey werd onlangs bovendien een van de leiders van Project Meridian, een Amerikaans initiatief voor de toekomstige oorlogsvoering.

D66-Kamerlid Michelle Jagtenberg en onderzoeker Jessica Dorsey van de Universiteit Utrecht vinden de samenwerking onverstandig. Volgens hen had Defensie ook Europese aanbieders kunnen kiezen en mag de urgentie rond dronebestrijding geen reden zijn om langetermijnrisico’s te negeren. Zij vrezen dat de politieke cultuur van Anduril invloed kan hebben op de technologie en dat Nederland onvoldoende zicht heeft op de werking van gesloten AI-systemen. Het Clingendael Instituut waarschuwde eerder eveneens voor de afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven en hun invloedrijke techmiljardairs.

Ook de toegang tot gegevens en de continuïteit van de dienstverlening baren zorgen. Als Amerikaans bedrijf valt Anduril onder Amerikaanse wetgeving die de overheid mogelijkheden geeft om bedrijfsgegevens op te eisen. Defensie zegt dat alleen gescreende medewerkers onder begeleiding toegang krijgen tot gevoelige informatie, maar sluit niet uit dat daar ook niet-Nederlandse, bijvoorbeeld Amerikaanse, werknemers bij zijn. Verder stelt het ministerie dat de dienstverlening contractueel is gewaarborgd. Het kan echter niet voorkomen dat Anduril stopt met software-updates. Dat kan de werking en veiligheid van het systeem aantasten, zeker omdat drones zich snel ontwikkelen. Defensie benadrukt desondanks dat de militaire behoefte en de beschikbaarheid op de markt leidend waren bij de keuze.