Na opmerkelijke bewering Duchâtelet in De Afspraak: CO2 is wel degelijk de oorzaak van klimaatopwarming (en niet andersom)
In dit artikel:
Ondernemer Roland Duchâtelet stelde op 4 februari in het VRT-programma De Afspraak dat CO2 niet de oorzaak is van de huidige opwarming, maar er juist het gevolg van zou zijn; hij voegde daar aan toe dat CO2 met ongeveer 0,04% van de atmosfeer te weinig voorkomt om een grote rol te spelen. Klimaatwetenschappers weerleggen beide claims in deze factcheck van VRT NWS.
Feitelijk klopt het percentage: de huidige concentratie ligt rond enkele honderden ppm (parts per million), oftewel circa 0,04% van de lucht. Maar dat kleine aandeel is fysisch zeer relevant: CO2 en andere broeikasgassen absorberen uitgezonden infrarode straling en houden zo warmte vast. Zonder broeikasgassen zou de gemiddelde temperatuur op aarde ongeveer 30°C lager liggen. Daarom is het misleidend te denken dat een laag procentueel aandeel gelijkstaat aan onbelangrijkheid.
Relevant zijn ook de recente trends: Mauna Loa-metingen tonen een stijging van ongeveer 316 ppm in 1958 naar ruim 420 ppm vandaag, terwijl ijskernen uit Antarctica aantonen dat de concentratie vóór de industriële revolutie rond 280 ppm lag. Die toename van circa 50% sinds de 19e eeuw valt samen met menselijke fossiele brandstofverbranding en landgebruikveranderingen en is spectaculair snel in vergelijking met natuurlijke variaties.
Duchâtelet gebruikte het voorbeeld van vroegere klimaatwisselingen waarin CO2 vaak volgde op temperatuurstijgingen (bijvoorbeeld bij het einde van ijstijden). Dat klopt voor die natuurlijke, traagwerkende processen: orbitalek verschuivingen (Milanković-cycli) zetten een eerste temperatuurverandering in gang, waarna oceaanopwarming extra CO2 vrijgeeft en een versterkende feedback optreedt. Voor de huidige opwarming geldt dit patroon niet als verklaring: de snelheid en schaal van de CO2-toename zijn ongekend in de recente geologische geschiedenis en passen bij antropogene emissies als primaire oorzaak. Milanković-effecten werken over tienduizenden jaren en kunnen de huidige snelle opwarming niet verklaren.
Duchâtelet handhaaft in reacties aan de redactie dat de menselijke uitstoot onvoldoende zou zijn om de opwarming te verklaren en suggereert alternatieve oorzaken zoals minder vulkaanuitbarstingen (minder aerosolen) en bosbranden. De factcheck beoordeelt zijn kernuitspraken als misleidend: het lage aandeel CO2 is niet onbelangrijk, en de recente, snelle stijging van CO2 door menselijke activiteiten is de belangrijkste drijfveer van de huidige klimaatopwarming.
Kort: 0,04% klinkt klein, maar CO2 heeft door zijn fysische eigenschappen groot klimaateffect; en waar CO2 in verleden soms een gevolg was van opwarming, is het vandaag grotendeels de oorzaak door menselijke emissies.