Na de ramp met de Glória Funicular rijst de vraag: hoe veilig zijn eeuwenoude kabeltrams?

In dit artikel:

In Lissabon ontspoorde woensdagavond rond 18.00 uur de iconische kabeltram Ascensor da Glória. Het ongeluk eiste zeker zestien levens en leverde een twintigtal gewonden op, van wie minstens vijf ernstig. Onder de slachtoffers is de circa veertigjarige bestuurder van de tram. Portugal riep donderdag een dag van nationale rouw uit.

Onder de gewonden bevinden zich toeristen en locals: vier Portugezen en uiteenlopende buitenlanders — onder anderen Spanjaarden, een Française, een Italiaan, een Zwitser, een Canadees, een Koreaan, een Marokkaan en een Kaapverdiaan. Volgens Portugese media verloor een Duits 3-jarig kind zijn vader; de moeder is geopereerd aan zware verwondingen. Voor zover bekend zijn er geen Nederlanders betrokken.

De precieze oorzaak is nog onduidelijk. Getuigen melden dat een van de twee wagens plotseling ongecontroleerd naar beneden snelde; kort daarna kwam ook de bovenste wagen los en rolde naar beneden zonder te remmen. Volgens de Portugese publieke omroep raakten de wagons los van de kabel die normaal de beweging regelt. Onderzoekers onderzoeken onder meer het onderhoud: dat vond voor het laatst in 2024 plaats via een extern bedrijf. Exploitant Carris zegt alle procedures te hebben nageleefd, maar de burgemeester eist een onafhankelijk onderzoek en “antwoorden”.

Een funicular (kabeltram) werkt met twee wagens die via een onderliggende kabel als contragewicht fungeren: de dalende wagen helpt de andere omhoog. De wielen leiden alleen, de aandrijving komt grotendeels uit het kabelsysteem; een elektromotor compenseert frictie en kleine gewichtsverschillen. Moderne installaties hebben noodremmen die klemmen bij incidenten, noodstroom bij stroomuitval en vaak personeel of camera’s voor toezicht. Stalen kabels worden normaal gesproken met ruime marges ontworpen.

Historisch gezien gaat het principe bijna vijf eeuwen terug; de eerste systemen gebruikten katrollen, later ook watertanks om gewicht te creëren. Tijdens de industriële revolutie verspreidde de kabeltram zich als efficiënte manier om mensen en goederen bergop te vervoeren. Tegenwoordig zijn funiculars populaire toeristische attracties (bijv. San Francisco, Hongkong, Zagreb) en onmisbaar in berggebieden.

Ernstige ongevallen zijn zeldzaam maar niet onbekend: in Jerevan (Armenië) kwam in 2003 bij een val van 15 meter vijf van elf passagiers om; in San Francisco worden regelmatig aanrijdingen gemeld (126 incidenten in tien jaar, 151 gewonden) omdat de trams op de openbare weg rijden; de zwaarste calamiteit met een funicular vond plaats in Kaprun (Oostenrijk) in 2000, toen 155 mensen omkwamen door brand en blokkade van deuren. De Glória Funicular vervoert jaarlijks rond drie miljoen toeristen; het ongeluk van woensdag is vermoedelijk de zwaarste sinds de opening van de lijn in 1885. Eerder, in mei 2018, ontspoorde een wagen van dezelfde lijn door slecht onderhoud aan de wielen, toen zonder slachtoffers.

Het onderzoek naar de precieze toedracht loopt nog; bewoners, slachtoffers en de stad eisen nu opheldering over onderhoud, procedures en mogelijke technische fouten.