Na 37 jaar komt cultschrijver Maartje Luccioni met een nieuw boek. 'Iets van de ­branie van de vlegeljaren komt weer boven'

In dit artikel:

De 91-jarige Maartje Luccioni publiceert na 37 jaar stilte opnieuw een boek. In Toen en nu blikt de voormalige cultschrijver terug op haar jeugd in Nijmegen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het boek bestaat uit korte, sobere herinneringsfragmenten, die samen een mozaïek vormen van haar ervaringen als kind.

Luccioni werd in 1935 geboren en woonde tijdens de oorlog met haar ouders en jongere broer in een villa in Nijmegen. Haar vader was huisarts en ving geregeld geallieerde militairen op, die hij verzorgde en te eten gaf. Luccioni schrijft over de badges van de Engelse en Canadese soldaten, nachtelijke bombardementen en de vlucht naar de kelder. Ook herinnert ze zich de verwoestingen na het bombardement op Nijmegen en het moment waarop ze merkte dat een Joodse klasgenoot was verdwenen. Ze beschrijft deze gebeurtenissen vooral vanuit het perspectief van het oplettende kind, zonder veel uitleg of dramatische taal.

De herinneringen kwamen pas op latere leeftijd naar boven. Luccioni schreef het manuscript al vijftien jaar geleden met de hand, maar vond lange tijd geen uitgever. Uiteindelijk nam Nijgh & Van Ditmar het boek uit, waarna het werd overgetypt en gepubliceerd. Volgens Luccioni gaat het werk niet alleen over de oorlog, maar ook over de jaren erna en over de blijvende invloed van die periode. De oorlogsjaren waren gevaarlijk en aangrijpend, zegt ze, maar ook direct en intens; het naoorlogse leven voelde daartegenover vaak eentonig en gevuld met plichten.

Voor haar terugkeer naar de literatuur was Luccioni vooral bekend om vijf romans, een verhalenbundel, gedichten en vertalingen, onder meer van Roland Barthes. Haar gelauwerde roman Het hart van Fabio Genovese verscheen in 1989. Ze bereikte nooit een groot publiek, maar kreeg een trouwe lezersgroep en waardering van critici als Gerrit Komrij. Haar romans vielen op door hun levendige, ironische stijl en hun onafhankelijke vrouwelijke personages, die zich niet zonder meer schikten naar huwelijk of traditionele verwachtingen. Haar verblijf in Frankrijk en haar afwezigheid uit het Nederlandse literaire circuit versterkten haar cultstatus.

Na 1989 publiceerde Luccioni echter niets meer. Ze zegt dat dit geen bewuste keuze was. Haar werk als docent Engels, de zorg voor haar gezin, de ziekte van haar echtgenoot Jean-Michel en de ernstige hartafwijking van haar dochter Hélène namen steeds meer tijd en energie in beslag. Haar dochter overleed op 36-jarige leeftijd en haar man stierf in 2022. Daardoor bleef er geen ruimte over voor het schrijven en droogden bovendien haar ideeën op. Luccioni schreef haar eerdere boeken vaak tussen huishoudelijke taken door: aan de keukentafel, boven de pannen of tijdens het wachten bij de bioscoop. Het schrijven bood haar een persoonlijke vrijplaats, los van alle dagelijkse verplichtingen.

Luccioni ontmoette haar Franse echtgenoot als twintiger tijdens het aardbeien plukken in Engeland. Na hun huwelijk in 1961 verhuisde ze naar Frankrijk, waar ze drie kinderen kreeg en jarenlang lesgaf. Inmiddels woont ze alleen in een appartement in Montfermeil, ten oosten van Parijs. Haar dagen bestaan uit lezen, haken, borduren, een middagdutje en vaste momenten met de radio. Ze leest twee tot drie boeken per week, maar volgt de Nederlandse literatuur nauwelijks meer en onderhoudt vooral schriftelijk contact met haar uitgever.

Toch is haar schrijflust teruggekeerd. Ze werkt af en toe aan gedichten en verhalen, waaronder een Franstekst over ouder worden, en heeft ook een handgeschreven dystopisch manuscript naar uitgevers gestuurd. Daarop kreeg ze geen reactie. Luccioni vraagt zich af of haar leeftijd, haar handschrift of haar afstand tot de literaire wereld daarbij een rol speelt. Met Toen en nu heeft ze in elk geval opnieuw een boek aan haar oeuvre toegevoegd. Ze reageert zichtbaar ontroerd wanneer ze het eerste exemplaar ontvangt en zegt blij te zijn dat haar boeken blijven bestaan. Haar houding tegenover het leven is opnieuw energiek en eigenzinnig: na jaren van zorg en verplichtingen ervaart ze haar oude dag als een permanente vrijstaat.