Mythen leren ons wat moed en goedheid is, volgens de Engels-Ierse verhalenverteller Martin Shaw

In dit artikel:

De Britse mytholoog en verhalenverteller Martin Shaw wil mensen opnieuw verbinden met oude mythen, de natuur en rituelen die helpen om volwassen te worden. Volgens Shaw leeft een moderne, “verweesde” generatie zonder verhalen die richting en betekenis geven. Hoewel mensen voortdurend worden overspoeld door informatie, reclame en sociale media, zijn dat volgens hem vaak oppervlakkige verhalen die vooral aanzetten tot angst, competitie en zelfverbetering. We hebben juist diepere verhalen nodig over verlies, moed, goedheid en transformatie.

De auteur ontmoet Shaw in Walsingham, Norfolk, waar hij een conferentie over middeleeuwse Britse heiligen organiseert en verhalen vertelt voor ruim honderd bezoekers. Met sprookjes over wolven, heiligen en wonderen treedt Shaw op als een moderne bard, de Keltische seanchaí. Zijn bekendste verhaal gaat over een half meisje dat met één arm, één been, één heup en één oog wordt geboren. Ze verlaat haar dorp, ontmoet een ander half meisje met precies de ontbrekende lichaamshelften en belandt met haar in een gevecht. Uit de rivier kruipt uiteindelijk één heel meisje, dat terugkeert naar haar ouders. Daar ontdekt ze dat ook de andere dorpsbewoners “half” zijn. Ze vertelt hun haar verhalen en wordt na haar dood een boom waaronder anderen beschutting vinden.

Voor Shaw gaat dit sprookje niet over escapisme of kinderlijke fantasie, maar over wat het betekent om mens te worden. Het beschrijft hoe mensen door verlies, crisis en een donkere periode heen kunnen gaan en daar veranderd uitkomen. In de hedendaagse cultuur ontbreken volgens hem overgangsrituelen die adolescenten helpen volwassen te worden. Initiatie, zoals hij dat noemt, maakt mensen nederig en leert hen omgaan met onzekerheid, verdriet en verantwoordelijkheid.

Shaw put die overtuiging deels uit zijn eigen leven. In zijn jeugd speelde hij drums in punkbands. Door alcohol, een hard leven en ernstige tinnitus op 26-jarige leeftijd raakte hij psychisch en lichamelijk uitgeput. Hij trok zich vier jaar terug in een tent in het bos, waar hij dagelijks een volksverhaal leerde. De verhalen en de natuur hielpen hem naar eigen zeggen zijn identiteit terug te vinden, minder bang te worden voor zijn innerlijke wereld en opnieuw vertrouwen en vriendelijkheid te ontwikkelen. Later promoveerde hij op metaforen in overgangsrituelen en verdiepte hij zich in onder meer Ierse en Siberische mythologie.

Tegenwoordig doceert Shaw aan universiteiten als Stanford en Cambridge en aan zijn eigen School of Myth in Devon. Daarnaast begeleidt hij retraites in Dartmoor en Wales. Hij neemt onder anderen jongeren met problemen, terminaal zieke mensen en mensen in een midlifecrisis mee de wildernis in. Eenzaamheid, vasten, dromen en aandacht voor dieren en het landschap maken daar deel van uit. De natuur is voor hem geen decor, maar een bron van kennis die mensen buiten hun vertrouwde kaders brengt. Wel benadrukt hij dat deelnemers moeten terugkeren naar hun gemeenschap met een “gave voor thuis”; de wildernis mag geen vlucht uit het leven worden.

Shaw ziet mythen als een soort geheugen van de aarde. Ze verbinden het individuele leven met eerdere generaties en geven woorden aan krachten en impulsen die mensen moeilijk begrijpen. Hij sluit aan bij de mythopoëtische traditie van denkers als Robert Bly en Carl Jung, maar verwerpt het idee van een jungiaans collectief onderbewustzijn. Voor hem zijn mythen geen bovennatuurlijke krachten, maar culturele opslagplaatsen van menselijke wijsheid. Hij combineert Keltische verhalen, romantische schrijvers als Lewis, Graves en Tolkien, sprookjes en christelijke tradities.

Ook het christendom is voor Shaw opnieuw betekenisvol geworden. Tijdens 101 dagen in het bos ervoer hij een intense spirituele aanwezigheid die hij verbond met Christus. Hij ziet het leven, sterven en opstaan van Jezus als de werkelijkheid geworden vorm van een universeel mythisch patroon. In een oosters-orthodoxe kerk in Devon vond hij rituelen die hem verbonden met een ouder, natuurgericht christendom. Geloof zonder lijden wijst hij af: echte hoop ontstaat volgens hem juist door beproeving en verandering.

Shaw maakt zich zorgen over de huidige tijd, maar weigert wanhoop als enige antwoord te accepteren. Hij roept mensen op aandacht te houden voor schoonheid, natuur en het onverwachte. Oude verhalen kunnen volgens hem helpen om crises niet alleen te overleven, maar er wijzer en verantwoordelijker uit te komen. Zoals het half meisje uiteindelijk thuiskomt, moet ook wie de wildernis ingaat terugkeren naar anderen en delen wat onderweg is geleerd.