Museum Nienoord pakt uit met Afghaanse 'bommentapijten', met kalasjnikovs en tanks erop
In dit artikel:
In Museum Nienoord in Leek is een bijzondere collectie Afghaanse tapijten te zien waarop modern oorlogsgeweld is afgebeeld: helikopters, tanks, granaten en andere wapens zijn verweven tussen traditionele motieven. Wat op afstand als een gewoon wollen kleed lijkt, blijkt bij nadere beschouwing een visueel verslag van conflict en wereldnieuws te zijn.
De tapijten zijn ambachtelijk werk uit kleine dorpen in Afghanistan; een groter kleed kan een jaar werk kosten en levert de wevers ongeveer een jaarsalaris op. De productie begon rond de jaren tachtig tijdens de Sovjet‑invasie en functioneerde deels als manier voor vaak ongeletterde maker om actuele gebeurtenissen te verwerken. Eerdere moderne voorstellingen (zoals gebouwen en vliegtuigen) kregen tijdens de oorlog een gewelddadiger invulling: vogels worden vliegtuigen, bloemen veranderen in granaten, landschappen maken plaats voor strijdtaferelen. Veel beelden zijn gestileerd of vervormd — soms zijn wereldkaarten ondersteboven of landen disproportioneerd — wat zowel door het weefproces als door de beperkte directe ervaring van de makers met wapentuig verklaard kan worden.
Verzamelaar Josephine Jasperse uit Groningen ontdekte zo’n exemplaar 25 jaar geleden en bouwde sindsdien een internationale verzameling op. Sommige kleden zijn nieuw, andere gebruikt; oorspronkelijk hingen ze vaak aan de wand en belandden later op de vloer. Handelaren kopen grote partijen in; soms werden ze in het verleden zelfs aan buitenlandse soldaten verkocht, waaronder Russen, waardoor er een bittere ironie ontstond: tegenstanders betaalden mee aan het protest‑beeld dat tegen hen gericht was. Na verloop van tijd ontstond er ook een commerciële markt: tapijten gemaakt voor toeristen of westerse kopers — voorbeelden zijn kleden met de aanslag op de Twin Towers, waarvan ontwerpen soms uit de Verenigde Staten kwamen.
De vraag of het om kunst gaat, komt terug. Internationale musea zoals het British Museum hebben zulke kleden in de collectie; museumdirecteur Geert Pruiksma benadrukt vooral de creatieve inzet van makers en de blijvende relevantie van oorlogsthema’s. Jasperse maakt zich daarnaast zorgen over de toekomst van het ambacht onder de huidige politieke situatie in Afghanistan, en dan vooral over de positie van vrouwen.
De tentoonstelling, onderdeel van het 80 jaar Vrijheid‑programma, is te zien t/m 22 maart in Museum Nienoord (Nienoord 1, Leek). Open di‑zo 12:00–16:30. Zie museumnienoord.nl.