MR wil verkoop nicotinezakjes legaliseren, onder invloed van tabaksbedrijf: hoe tabakslobby politiek en publiek bespeelt

In dit artikel:

De Franstalige liberale partij MR pleit tijdens de federale begrotingsonderhandelingen voor de legalisering van nicotinezakjes en andere rookvrije nicotineproducten. Vicepremier David Clarinval baseerde zich daarbij op documenten van Philip Morris International. Volgens MR kan legalisering de overheid extra inkomsten uit accijnzen opleveren. De verkoop van nicotinezakjes is momenteel verboden in België, al mogen ze wel worden gebruikt.

Op het kabinet-Clarinval zien ze geen probleem in het contact met Philip Morris, omdat het bedrijf volgens hen expertise over de producten bezit. Uit onderzoek van VRT NWS Pano en Knack blijkt bovendien dat de tabaksproducent ook op Europees niveau actief lobbyt. Vijf van de dertien Belgische Europarlementsleden hadden meermaals contact met Philip Morris. Die gesprekken gingen onder meer over werkgelegenheid, fiscaliteit en gezondheidsbeleid. Volgens het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging, dat België en de EU in 2005 ratificeerden, mogen politici de sector echter alleen raadplegen voor technische productinformatie die nodig is voor regelgeving. Contacten moeten bovendien transparant zijn.

Lobby-expert Hans Van Scharen waarschuwt voor nauwe banden met een industrie die wereldwijd jaarlijks miljoenen doden veroorzaakt en in het verleden wetenschap en informatie manipuleerde. Philip Morris presenteert nicotinezakjes als een gezonder alternatief waarmee rokers van sigaretten kunnen overstappen. Volksgezondheidsexpert Rosaria Galanti betwist dat argument op basis van de Zweedse ervaring: daar daalde het aantal rokers al voordat nicotinezakjes op de markt kwamen, terwijl de producten ook door niet-rokers werden gebruikt.

De sterke commerciële groei verklaart volgens de onderzoekers waarom de sector zo zwaar inzet op rookvrije nicotine. De omzet van Philip Morris steeg volgens de reportage van bijna 24 miljard euro in 2016 naar ongeveer 36 miljard euro in 2025. Bijna de helft komt inmiddels uit rookvrije producten. De wereldwijde verkoop van nicotinezakjes nam in vijf jaar toe van 4 naar 37 miljard stuks.

De beïnvloeding beperkt zich niet tot politici. British American Tobacco (BAT) betaalde 40.000 euro aan het Antwerpse communicatiebureau Mind The View voor een documentaire over illegale vapes, zonder dat VRT, de geïnterviewden of het publiek daarvan op de hoogte waren. De film verscheen uiteindelijk op YouTube en werd ongeveer 70.000 keer bekeken. De FOD Volksgezondheid onderzoekt de zaak.

Volgens expert Filip Lardon kan BAT met zo’n productie het imago van zijn eigen legale nicotineproducten verbeteren, terwijl ook die verslavend zijn en risico’s vormen voor jongeren. Lardon werkte aan de documentaire mee, maar zegt dat hij nooit wist dat de tabaksindustrie de financiering betaalde.