Motie Caroline van der Plas houdt apenproeven in stand
In dit artikel:
Caroline van der Plas diende op donderdag 29 januari een motie in om een speciale subsidieregeling op te zetten voor het fokken van apen bij het Biomedical Primate Research Centre (BPRC). Haar argument: dierproeven blijven nodig voor veiligheid en pandemische paraatheid. Tegenstanders erkennen het belang van onderzoek naar ernstige ziekten, maar vinden de motie problematisch omdat zij juist de bedoeling ondermijnt van een recente begrotingsverschuiving.
Die begrotingswijziging was bedoeld om overheidsgeld geleidelijk te verplaatsen van apenonderzoek naar proefdiervrije, mensgerichte innovaties — niet omdat apenonderzoek zonder waarde is, maar omdat het niet de eindbestemming zou moeten zijn. Apenmodellen leveren vaak beperkte vertaling naar effectieve behandelingen voor mensen; als voorbeeld wordt genoemd dat er sinds 1990 wereldwijd meer dan 2.300 proeven met niet-menselijke apen bij Parkinson zijn gedaan zonder dat dat heeft geleid tot een werkbare therapie voor patiënten. Proefdiervrije methoden zijn technologisch volwassen geworden, leveren directer mensgerichte data en speelden een belangrijke rol bij het versnellen van vaccinentesten tijdens de COVID-19-pandemie.
De kritiek op Van der Plas’ motie is dat die twee systemen tegelijk wil bekostigen: enerzijds investeren in innovatieve, proefdiervrije methoden en anderzijds het oude apenonderzoek financieel in stand houden via een uitzondering. Dat zou de urgentie om over te schakelen verminderen en een oneerlijk speelveld creëren, omdat andere onderzoeksinstellingen hun financiering moeten verdienen op basis van kwaliteit en toekomstbestendigheid, terwijl het BPRC via deze route een speciale positie zou krijgen los van een inhoudelijke toets.
Het pleidooi van de auteur is niet om onderzoek naar ernstige ziektes te stoppen — die kennis en ervaring, ook bij instituten als het BPRC, blijft waardevol — maar om te sturen op een systeem dat vooruitkijkt en investeert in mensgerichte methoden die beter aansluiten op menselijke ziekten. Vasthouden aan het bekende wordt hier gezien als het grootste risico voor veiligheid; vernieuwing en gerichte investeringen zouden juist meer kans bieden op veilige en effectieve behandelopties.
Over de motie wordt dinsdag 3 februari 2026 gestemd. Die stemming wordt gezien als het moment waarop beslist wordt of Nederland echt wil doorpakken richting proefdiervrije, mensgerichte wetenschap of alsnog ruimte blijft houden voor het bestaande apenonderzoek.