Monumenten en Heusdens Erfgoed: De 'Oude Vrouwen Huyskens' van de Putterstraat
In dit artikel:
In 1568 stichtte jonker Gerart Spiringh van Wel vier armenhuisjes achter het koor van de Sint‑Catharijnekerk in Heusden. Die locatie heeft in de eeuwen daarna meerdere malen nieuwbouw en sloop gezien: op de kadastrale kaart van 1832 staan drie huisjes ingetekend (A‑351 t/m A‑353) als eigendom van “Het Oude Mannenhuis van Heusden”, terwijl uit een hulpkaart van 1877 blijkt dat zij in de jaren daarvoor waren vervangen door vier nieuwe huisjes (A‑881 t/m A‑884). Van die vier zijn uiteindelijk nog maar twee panden overgebleven.
Architect ir. Ferdinand Jantzen legde in 1943 de straatwand van de Putterstraat vast en tekende toen nog drie armenhuisjes; uit die tekening blijkt dat het linkerhuisje al rond 1920 was afgebroken en die plek later als poorttoegang diende. Tot circa 1970 voerde een andere restauratie‑architect (J. Meulenbelt) renovatie‑ en nieuwbouwplannen uit voor dit straatgedeelte: onder andere werden Putterstraat 18/20 en 26A nieuw gebouwd op plaatsen waar eerder magazijnen en schuren stonden. Tegelijk werd het rechter armenhuisje (nr. 22) gesloopt om een doorgang naar de garage van nummer 20 mogelijk te maken, zodat alleen de huidige armenhuisjes op nummers 24 en 26 behouden bleven. De gemeente restaureerde deze twee panden in 1984.
Architectonisch behoren de overgebleven huisjes tot de neorenaissance‑stijl: ze hebben een zolderverdieping onder een mansarde‑ of Frans dak gedekt met blauw gesmoorde kruispannen, kleine dakkapellen met tweeraams stolpramen en geprofileerde timpanen, en een geprofileerde kroonlijst met bakgoot. De gevels zijn in kruisverband met hardgrijze baksteen uitgevoerd en verlevendigd door vier horizontale banden van tweelaagse rode steen, boogvelden boven ramen en deuren met kopse stenen en rode hanenkammen. Ramen zijn uitgevoerd als zesruits schuifonderramen met drieruitige bovenlichten; deuren hebben drieruits bovenlichten en hardstenen dorpels. De plint is gecementeerd en circa 30 cm hoog. De linker deur van nr. 26 was oorspronkelijk de toegang tot een aangebouwde brandgang.
De tekst is gepubliceerd door Bart Beaard en illustreert niet alleen de historische continuïteit van liefdadigheidshuisvesting in Heusden, maar ook hoe stadsrestauratie en 20e‑eeuwse ingrepen het straatbeeld en het behoud van dit soort sociale bouwsels bepaalden. Armenhuisjes als deze markeren traditioneel lokale zorg voor behoeftige ouderen en vormen tegelijk belangrijke cultuurhistorische elementen in stadsgezichten.