Mondkapjes, 2G en een 'boodschappenlijstje' van de politiek: dit zijn de drie pijnpunten voor Jaap van Dissel tijdens de corona-enquête

In dit artikel:

Jaap van Dissel, jarenlang gezicht van het OMT en centraal in het Nederlandse coronabeleid, wordt vrijdag door de parlementaire enquêtecommissie gehoord. De commissie wil vooral helderheid over drie pijnpunten rond zijn rol tijdens de pandemie.

1) Onafhankelijkheid en politieke nabijheid
Van Dissel presenteerde zich als wetenschappelijk onafhankelijk, maar zat tegelijk aan tafel bij informele Catshuis-overleggen met kabinet en premier. Binnen het OMT ontstond wrevel: sommige experts voelden (tijd)druk en waarschuwden dat Van Dissel soms te politiek georiënteerd overkwam. Politieke leiders hechtten groot belang aan zijn adviezen, wat de vraag oproept of hij zich té vaak als de wetenschappelijke achtervang liet gebruiken.

2) Weergave van interne meningsverschillen (voorbeeld: 2G)
Bij het debat over het omstreden 2G-beleid in het najaar van 2021 bleek het OMT verdeeld. Volgens meerdere OMT-leden kwamen hun bedenkingen onvoldoende terug in het samenvattende advies dat Van Dissel aan het kabinet stuurde. Het kabinet gebruikte vervolgens dat positieve OMT-advies in de beleidsvorming, terwijl intern twijfel bestond over effectiviteit en wenselijkheid van 2G.

3) Tijdigheid en risico-inschatting in de beginfase
Een maand voordat het virus officieel in Nederland opdook, hield het RIVM de kans op verspreiding laag; dat werpt de vraag op of Van Dissel en het RIVM het gevaar hebben onderschat. Vroegtijdig ingrijpen kan veel besmettingen en sterfgevallen voorkomen, dus de commissie wil weten of er te weinig urgentie was in de aanvangsfase. Daarnaast komt aan de orde of het OMT zijn adviezen — bij ingrijpende maatregelen als avondklok, schoolsluitingen en bezoekverboden — presenteerde als harde wetenschap terwijl er vaak alleen inschattingen en onzekerheden waren.

Achtergrond: Van Dissel uitte zelf scepsis over massaal mondmaskergebruik en noemde sommige verplichtingen ‘politieke beslissingen’. Hij pleitte al vroeg om maatschappelijke impact en draagvlak mee te wegen; een officieel Maatschappelijk Impact Team kwam echter pas in 2021. De enquête wil beoordelen hoe Van Dissels positie, communicatie en keuzes het Nederlandse crisisbeleid hebben beïnvloed.