Mogelijk excuses, maar Molukkers hopen op meer

In dit artikel:

Premier Rob Jetten is zondag aanwezig bij de onthulling van het Nationaal Monument Ulu Kora aan de Lloydkade in Rotterdam, op de plek waar op 21 maart 1951 de eerste groep Molukse KNIL-soldaten met hun gezinnen aankwam. Verwacht wordt dat hij namens de Nederlandse staat excuses aanbiedt voor de behandeling van de eerstegeneratie-Molukkers — een gebaar waar de gemeenschap al tientallen jaren op wacht. Critici benadrukken echter dat woorden alleen niet genoeg zijn; er wordt om concrete stappen gevraagd.

In 1951 haalde de Nederlandse regering in twaalf transporten over vier maanden ongeveer 12.500 Molukse mensen naar Nederland. In plaats van nieuw perspectief troffen velen slechte huisvesting aan, onder meer in voormalige nazi-kampen in Westerbork en Vught. De soldaten werden massaal ontslagen en de meerderheid keerde nooit terug naar de Molukken, hoewel dat aanvankelijk wel bedoeld was. De komst luidde jaren van armoede, onzekerheid en sociale afzondering in.

Frieda Souhuwat-Tomasoa, die als vierjarig meisje in kamp Vught belandde en hierover schreef in haar onlangs verschenen boek Vrijheid als roeping, benadrukt dat erkenning meer moet betekenen dan symbolische excuses. Ze eist grondig onderzoek naar de misstanden en herstel van onrecht — onder meer uitbetaling van achtergehouden salarissen van Molukse soldaten, waarover zij spreekt als een concrete eis voor nabestaanden. Voor haar omvat erkenning ook herstel van politieke schade: Nederland moet volgens haar erkennen dat het opgeven van het streven naar een soevereine Molukse staat een fout was.

Henry Timisela, directeur van Museum Maluku, noemt officiële excuses betekenisvol maar beperkt als ze niet gepaard gaan met investeringen in behoud en zichtbaarheid van Moluks erfgoed. Hij pleit voor staatssteun aan instellingen die Molukse perspectieven bewaren en een geïntegreerd historisch verhaal formuleren. Timisela wijst ook op het blijvende effect van de vroegere mensonterende behandeling: intergenerationeel trauma blijft voelbaar onder jongere Molukkers en hun identiteit wordt in Nederland nog vaak onzichtbaar gehouden.

De motie in de Tweede Kamer die het pad voor excuses effende, roept tevens op tot gedegen onderzoek naar het verleden. Voor veel Molukkers zijn excuses pas waardevol als uit dat onderzoek concrete maatregelen voortvloeien: compensatie, educatie in de geschiedenisboeken en structurele ondersteuning van Moluks erfgoed, zodat erkenning meer wordt dan een symbolisch moment bij een monument.