Moet ik me schuldig voelen als ik mijn kat achterlaat tijdens mijn vakantie?

In dit artikel:

Sporza-journalist Maarten Vangramberen merkt dat zijn kat Zorro agressief reageert zodra hij koffers pakt. In de Radio 2-podcast "Alles goed?" legt KU Leuven-onderzoeker Joni Delanoeije uit waarom dat niet per se menselijke emoties zijn, maar wel verklaarbaar gedrag. Huisdieren beschikken niet over taal, maar ze leren voorspelbare signalen van hun eigenaar te koppelen aan gebeurtenissen. Daardoor herkennen katten en honden bijvoorbeeld het inpakken van koffers en reageren ze daarop — soms luidruchtig of afwijzend.

Delanoeije raadt aan vertrek voorspelbaar te maken: gebruik één duidelijk signaal (zoals koffers klaarzetten) en houd routines zoveel mogelijk intact. Zomerse afwezigheid van twee weken kan eenzaamheid veroorzaken; dieren voelen ook jaloezie als aandacht naar iemand anders gaat. Volgens haar sturen vier basale emoties veel van hun gedrag: verdriet, kwaadheid, nieuwsgierigheid en angst. Complexe emoties zoals schuld behoren waarschijnlijk niet tot hun belevingswereld; een hond die ingetrokken zit nadat hij iets stukmaakte, doet dat omdat hij leert dat het gedrag een boze reactie oplevert, niet uit spijt.

Communicatie verloopt vooral via lichaamstaal, waardoor eigenaren hun huisdieren vaak vermenselijken (bijvoorbeeld denken dat een hond "lacht" terwijl hij hijgt). Hoewel mensen woorden gebruiken, lezen dieren vooral non-verbale signalen en kunnen moderne technieken gezichtsuitdrukkingen analyseren om emoties in kaart te brengen. Delanoeije benadrukt dat de belangstelling voor dierenwelzijn is gegroeid doordat we nu beter beseffen dat huisdieren emoties delen die vergelijkbaar zijn met de onze, maar met andere cognitieve grenzen.

Praktische punten uit het gesprek: neem afscheid in zicht van het dier, vermijd stiekeme vertrektrucs, maak vertrekperiodes voorspelbaar en behoud zoveel mogelijk vaste gewoonten om stress bij huisdieren te beperken.