Moet Europa zich voorbereiden op „ongekend aantal" vluchtelingen uit Iran?
In dit artikel:
Het Europese asielagentschap (EUAA) waarschuwt dat een gedeeltelijke of volledige destabilisatie van Iran kan leiden tot vluchtelingenstromen van ongekende omvang. Als voorbeeld noemt het agentschap dat bij ontheemding van circa 10 procent van Iran’s bevolking (ruim 90 miljoen inwoners) dit tot een van de grootste vluchtelingenbewegingen van de afgelopen decennia zou behoren. Het rapport waarin deze risico-inschatting staat was opgesteld vóór de recente aanvallen door de VS en Israël, maar benadrukt dat onzekerheid en wereldwijde bezuinigingen op noodhulp de kwetsbaarheid vergroten.
Turkije bereidt zich al voor op een mogelijke toestroom. De Turkse minister van Binnenlandse Zaken meldde begin maart dat tentenkampen en andere opvanglocaties voor ongeveer 90.000 mensen klaarstaan, plus een bufferzone aan de grens met Iran om opvang te bieden als vluchtelingen niet meteen kunnen worden tegengehouden. Volgens Turkse verklaringen mogen alleen Turkse staatsburgers en andere derdelanders de grens vanuit Iran passeren; Iraanse burgers zouden worden geweerd. Kort na de aanvallen rapporteerde persbureau Reuters al dat honderden mensen de grens richting Turkije waren overgestoken en dat bij Iraanse benzinestations rijen vluchtelingen stonden.
Ook VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR uitte zorgen over de veiligheid van burgers in Iran; lokale autoriteiten rapporteren volgens de organisatie in eerste dagen van het conflict al grote aantallen mensen die het land verlaten. Tegelijkertijd wijzen deskundigen erop dat grote vluchtelingenstromen niet altijd meteen volgen op uitbraak van geweld: er zit vaak een vertraging tussen de escalatie en het moment dat mensen besluiten en kunnen vertrekken. Marlou Schrover (emeritus hoogleraar economische en sociale geschiedenis) benadrukt dat het voorspellen van vluchtelingenmigratie praktisch onmogelijk is en dat Iran sinds 1979 meerdere momenten van repressie heeft gekend zonder massale uittocht naar het buitenland. Ter illustratie vroegen in 2025 slechts zo’n 8.000 Iraniërs asiel aan in de Europese Unie.
Schrover ziet bovendien een groter risico op massa-onthuisdheid uit Libanon, waar de strijd tussen Israël en Hezbollah sinds begin maart opnieuw is opgeflakkerd. Door intensieve bombardementen zijn al honderden doden en honderden duizenden ontheemden gemeld; Libanon heeft bovendien een gevestigde migratietraditie en fungeert vaak als doorreispunt richting Turkije en Europa. Het gebrek aan structurele steun van de EU aan opvangorganisaties vergroot de druk.
Ten slotte wijzen analisten op verschuivingseffecten: als de Iran–Turkijeroute versperd raakt, kunnen asielstromen uit andere landen zoals Bangladesh en Afghanistan afnemen, terwijl de druk vanuit Iran of Libanon kan toenemen. Of de huidige crisis uitmondt in een ‘2015-scenario’ met miljoenen migranten hangt af van de duur en intensiteit van de oorlog, de mate van repressie en de internationale reactiekracht — met name beschikbaarheid van financiering en opvangcapaciteit in buurlanden zoals Turkije en Irak.