Modi ontvangt Xi en Poetin: hoe Trump India naar China en Rusland duwt

In dit artikel:

India ontvangt dit weekend in New Delhi de BRICS-top, met onder anderen de Chinese president Xi Jinping, de Russische president Vladimir Poetin en de Iraanse president. Ook de leiders van Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Ethiopië, Indonesië en Zuid-Afrika zijn aanwezig. Brazilië ontbreekt, omdat president Lula campagne voert. De top brengt landen samen die elkaar wantrouwen of zelfs tegenover elkaar staan, maar die allemaal hun strategische opties willen uitbreiden.

BRICS bestaat inmiddels uit elf landen die samen bijna de helft van de wereldbevolking vertegenwoordigen en ongeveer 40 procent van de wereldeconomie omvatten. Toch verwacht hoogleraar Sven Biscop van de UGent en het Egmont Instituut geen hecht politiek blok. India wil minder afhankelijk zijn van de Verenigde Staten, Rusland wil niet volledig van China afhangen en de Golfstaten willen met alle partijen kunnen blijven praten. De aanwezigheid van Xi en Poetin maakt deze top wel opvallender dan eerdere bijeenkomsten.

Vooral de toenadering tussen India en China trekt de aandacht. Beide landen hebben een omstreden grens van 3.500 kilometer in de Himalaya. In 2020 kwamen hun militairen in de Galwan-vallei gewelddadig met elkaar in botsing, waarna India Chinese apps en investeringen beperkte en directe vluchten schrapte. Tienduizenden soldaten bleven jarenlang tegenover elkaar staan. Sinds eind 2024 is er sprake van een voorzichtige dooi, onder meer dankzij afspraken over grenspatrouilles en nieuwe ontmoetingen tussen premier Narendra Modi en Xi.

De verslechterde relatie met de Verenigde Staten heeft die ontwikkeling versneld. President Donald Trump claimde de eer voor een staakt-het-vuren tussen India en Pakistan en sloot daarna een oliedeal met Pakistan, wat in New Delhi als inmenging werd ervaren. Vervolgens legde Washington India vanwege de aankoop van goedkope Russische olie een invoertarief van 50 procent op. Trump verlaagde dat later tot 18 procent, nadat Modi zou hebben beloofd minder Russische olie te kopen, maar door de oorlog met Iran is die belofte praktisch onuitvoerbaar. India haalt een groot deel van zijn olie uit de Golf, waar de spanningen inmiddels zijn geëscaleerd.

De oorlog verdeelt ook BRICS. Iran, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zijn alle drie lid, maar staan in het conflict tegenover elkaar. Dat zij toch gezamenlijk aan tafel zitten, geldt voor gastheer Modi al als een diplomatiek resultaat. India probeert de organisatie bovendien te richten op ontwikkeling, handel en klimaat, en niet op een antiwesters front of een aanval op de dollar.

De economische en politieke toenadering tussen India en China blijft ondertussen beperkt. De handel groeit, maar India heeft een jaarlijks tekort van ruim 100 miljard dollar tegenover China en houdt Chinese telecombedrijven buiten de deur. China kan India bovendien onder druk zetten via de export van zeldzame aardmetalen. Het grensconflict is niet opgelost en Beijing wil vooral rust aan zijn zuidgrens, terwijl het zich concentreert op Taiwan en de Verenigde Staten. India gebruikt de relatie met China vooral om Washington te tonen dat het alternatieven heeft.

Europa kijkt daarom met gemengde gevoelens naar de top. De Europese Unie sloot in januari een vrijhandelsakkoord met India en wil het land inzetten als alternatief voor zowel China als de Verenigde Staten. Volgens Biscop verandert India echter niet van kamp: het blijft vasthouden aan strategische autonomie en houdt alle deuren open. Dat biedt Europa een kans, maar alleen als het zich opstelt als een betrouwbare, zelfstandige speler. Een snelle goedkeuring van het handelsakkoord zou India daarvan kunnen overtuigen.