Deze kandidaten voor de gemeenteraad hebben een strafblad

In dit artikel:

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen heeft RTL Nieuws meer dan twintig gevallen geïdentificeerd waarin kandidaat-raadsleden veroordeeld zijn of als verdachte een lopende strafzaak hebben. De misdrijven variëren van belediging en vernieling tot fraude met gemeenschapsgeld en (in één geval) ontucht met een kind; in die laatste zaak wordt voor de verkiezingen nog een uitspraak verwacht. Strafrechtelijke gevolgen beperkten zich in deze dossiers vooral tot taakstraffen; celstraffen werden niet opgelegd.

Voorbeelden: in Dordrecht is een kandidaat van Op Ons Eiland veroordeeld voor aanranding; die zaak loopt in hoger beroep en de partij spreekt van een “lastercampagne”. In het Groningse Westerkwartier trok de CDA-lijsttrekker zich terug nadat hij verdacht werd van fraude met coronasubsidies en beloofde hij een eventuele zetel niet te aanvaarden. RTL noemt ook een FvD-kandidaat in Súdwest-Fryslân die eerder veroordeeld werd wegens het runnen van een hennepplantage, en een DENK-kandidaat in Amsterdam die een veroordeling voor vals identiteitsbewijs heeft; bij laatstgenoemde was een VOG aangevraagd maar niet op tijd ingeleverd.

Onderliggende probleem: screening van kandidaten schiet vaak tekort. Vorig jaar riep de rijksoverheid lokale partijen op kandidaten te screenen; minister Pieter Heerma (CDA) benadrukt het belang van die toets. De belangrijkste toetsing is een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), maar uit cijfers van het ministerie blijkt dat bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 voor minder dan één op de 25 kandidaten een VOG is aangevraagd. Experts waarschuwen dat onvoldoende controle de integriteit van lokaal bestuur kan ondermijnen en pleiten voor strengere toetsing, vergelijkbaar met die voor wethouders.

Tegelijkertijd geldt er in Nederland een fundamenteel kiesrecht: veroordeelde personen mogen in principe op de kieslijst staan; alleen in uitzonderlijke gevallen kan een rechter het actief of passief kiesrecht beperken. De definitieve kieslijsten zijn inmiddels vastgesteld, waardoor de beslissing uiteindelijk bij de kiezer ligt, aldus universitaire experts.

RTL Nieuws publiceert partijnamen — verantwoordelijk voor de samenstelling van lijsten — maar noemt geen namen van kandidaten die niet zelf naar buiten traden, uit respect voor mogelijke slachtoffers en privacy.