Wandelaars stuiten op bijzonder ijshaar in het bos: 'Moment vol ontroering'

In dit artikel:

Tijdens de koude, maar zonnige winterdagen verschijnen in Nederlandse bossen bijzondere witte ijsdraadjes op dood hout: ijshaar — alsof takjes een gekamde baard of snor dragen. Het fenomeen werd de afgelopen dagen door meerdere wandelaars gefotografeerd, onder wie Miriam Klein in het Gasselterveld (Drenthe), Arja Bee in het Zwolse Bos bij Heerde (Gelderland), en anderen in Niersen; ook in Noorwegen (net onder Oslo) werden pluimen van ijshaar vastgelegd. Foto’s circuleren veel op sociale media en wekken bij vinders vaak ontroering en verbazing.

IJshaar komt vooral voor in de periode december–januari, en wordt zichtbaar bij lichte vorst en hoge luchtvochtigheid, na een natte herfst. Paddenstoelenkenner Aldert Gutter (Universiteit Utrecht) noemde het fenomeen ooit “de baard van Koning Winter”. Hij legt uit dat het niet simpelweg bevroren sap is, maar een proces waarbij bepaalde schimmels in dood hout actief blijven: bij de afbraak ontstaat water (en wat warmte), waardoor vloeistof naar buiten wordt gedrukt. Doordat het buiten wél vriest, bevriest die vloeistof direct en vormt het dunne, haarachtige ijsdraden die uit kleine kanaaltjes in het hout naar buiten groeien — zo ontstaat de kenmerkende ‘snor’-structuur.

Wetenschappelijk onderzoek wijst vaak naar de schimmel Exidiopsis effusa als veroorzaker van hair ice (de internationale term), al zijn details van vorming en omstandigheden onderwerp van studie. Ijshaar is fragiel en kortstondig: de pluimen kunnen tientallen centimeters lang worden maar smelten of breken snel bij zon, wind of aanraking.

Kort samengevat: wie in koude, vochtige winterdagen dood hout in bossen bekijkt, heeft kans een zeldzaam natuurverschijnsel te zien dat deels door schimmels wordt veroorzaakt en het hout verandert in dunne, sierlijke ijsdraden — een klein, vluchtig kunstwerk van de natuur.