Ministerie verstrekt stiekem 200 miljoen euro aan 'netwerksubsidies'

In dit artikel:

Het ministerie van Economische Zaken heeft jarenlang het parlement niet of onvolledig voorgelicht over zeventien lopende maatwerksubsidies ter waarde van meer dan 200 miljoen euro. Dat blijkt uit een brief van het ministerie aan de Tweede Kamer, na een vervolgonderzoek dat startte naar aanleiding van een Nieuwsuur‑reportage over het digitaliseringsplatform ECP.

Nieuwsuur ontdekte dat ECP jarenlang miljoenen ontving van Economische Zaken zonder dat beide Kamers tijdig en correct werden geïnformeerd. Een aanzienlijk deel van die steun stroomde door naar LunaVia, een bedrijf waarvan leidinggevenden van ECP mede-eigenaar zijn, wat vragen opriep over belangenverstrengeling. Dit leidde het ministerie ertoe na te gaan of hetzelfde patroon bij andere subsidies voorkwam; dat bleek het geval bij zeventien trajecten.

Het gaat vooral om maatwerksubsidies: gerichte toekenningen aan één partij in plaats van open regelingen, waardoor voorafgaande parlementaire controle juist essentieel is. De opgesomde ontvangers zijn divers: culturele evenementen (zoals Stichting Springtij Festival Terschelling), onderzoeks- en kennisplatforms (onder meer Stichting Sustainable Industry Lab, Stichting ESB), TNO-projecten (zoals CATO rond CO2-afvang) en verschillende stichtingen die bedrijfsleven en financiering ondersteunen. De grootste post betreft het SCAN‑programma — uitgevoerd door Energie Beheer Nederland met TNO en partners — dat onderzoekt waar de Nederlandse ondergrond geschikt is voor aardwarmte en alleen al zo’n 170 miljoen euro omvat; daarover was de Tweede Kamer wel, maar de Eerste Kamer niet vooraf geïnformeerd.

Juridisch en bestuurlijk houdt dit vragen op: hoogleraar bestuursrecht Jacobine van den Brink wijst erop dat structurele, terugkerende financiering niet “incidenteel” genoemd kan worden en dat subsidies democratische legitimatie behoeven. Kamerleden reageren fel: Tom van der Lee spreekt van een breder patroon en benadrukt dat kleine onzorgvuldigheden optellen tot grote bedragen, BBB’er Henk Vermeer eist opheldering over lopende en toekomstige subsidies, en JA21’s Annabel Nanninga bestempelt deze toekenningen als mogelijk resultaat van gesloten netwerken.

Het ministerie zegt dat de werkwijze inmiddels is aangescherpt en dat verbetering prioriteit heeft, maar Kamerleden vinden die toezeggingen onvoldoende concreet zolang niet duidelijk wordt hoe dezelfde fouten worden voorkomen. De zaak raakt aan de kern van parlementair toezicht op publieke geldstromen en aan zorgen over transparantie en mogelijke belangenverstrengeling.