Ministerie verbiedt gemeenten om staalslakken zelf aan banden te leggen
In dit artikel:
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft gemeenten, provincies en omgevingsdiensten in een in december verzonden niet-openbare brief opgedragen dat zij plaatselijke verboden of vergunningplichten voor het gebruik van staalslakken niet mogen handhaven of invoeren. Lokale regels die het vervuilende restproduct uit de staalindustrie beperken moeten nog dit jaar worden teruggedraaid, aldus de instructie — een maatregel die naar buiten kwam via onderzoek van Investico en NU.nl in samenwerking met De Groene Amsterdammer en regionale media.
Staalslakken liggen op zeker tweehonderd locaties in Nederland en staan onder scherp toezicht omdat ze milieuverontreiniging en gezondheidsklachten kunnen veroorzaken. Hoewel de overheid al in 2005 milieurisico’s vaststelde, kon het materiaal tot vorig jaar vaak zonder vergunning als ‘circulair’ bouwmateriaal (als zand- of grindvervanger) worden toegepast. Toenemende problemen leidden vorig jaar tot een tijdelijk landelijk verbod door toenmalig staatssecretaris Thierry Aartsen; dat verbod geldt tot uiterlijk begin 2027, waarna onduidelijk is welke landelijke regels volgen.
Een aantal gemeenten nam eerder het initiatief en voerde eigen, strengere regels in: Beverwijk verbood staalslakken volledig, negen Zuid-Hollandse gemeenten stelden een vergunningplicht in, en meerdere raden riepen op tot plaatselijk onderzoek. Het ministerie stelt nu dat zulke lokale beperkingen de afzet van het materiaal onnodig belemmeren en tot ongelijkheid binnen Nederland leiden, omdat volgens Den Haag bestaande landelijke kwaliteitseisen voldoende bescherming zouden bieden.
Die redenering botst met eerdere beoordelingen van hetzelfde ministerie, en met waarschuwingen van RIVM en de Inspectie Leefomgeving en Transport die stelden dat de huidige regels tekortschieten. Lokale bestuurders reageren furieus: Brummen verwijst naar een stortplaats bij Eerbeek die door justitie als een langdurige milieuramp is bestempeld en die miljoenen aan schoonmaakkosten zal vergen; wethouder Pouwel Inberg wil desnoods procederen om het lokale verbod te handhaven. Ook Gorinchem en Arnhem houden voorlopig vast aan strengere afspraken of onderzoeken de juridische mogelijkheden.
Juridisch advies van onder anderen Anne de Vries (ChemLegal) en Simon Handgraaf wijst erop dat gemeenten mogelijk wel ruimte hebben voor maatwerkregels om gezondheid en milieu te beschermen, mits besluiten goed gemotiveerd zijn en rekening houden met landelijke afvalregels. De Vries waarschuwt dat de ministeriële uitleg neerkomt op juridisch getouwtrek om de afzetmarkt te beschermen en dat gemeenten door de brief onder druk kunnen komen te zetten om hun regels terug te draaien, terwijl zij vaak opdraaien voor opruimkosten bij vervuiling.
Het ministerie zegt tegelijk dat het gebruik van staalslakken voorlopig op pauze staat en werkt aan definitief beleid, inclusief combinaties van een verbod, vergunning- of meld- en registratieplicht. Ook voor andere industriële bouwstoffen komt een nieuw beleidskader, mede op basis van lopend RIVM-onderzoek. Voor specifieke lokale omstandigheden (bijvoorbeeld grondwaterbeschermingsgebieden) blijven afwijkingen mogelijk, maar generieke gemeentelijke beperkingen zijn volgens het ministerie niet toegestaan omdat het beleid streeft naar zoveel mogelijk nuttige toepassing van afvalstoffen.