Minister Vijlbrief over de bezuinigingen op sociale zekerheid: 'Ik doe dit niet om mensen te pesten'

In dit artikel:

Minister Hans Vijlbrief (D66, Sociale Zaken en Werkgelegenheid) haalt voorlopig het meest omstreden deel van zijn AOW-plan van tafel nadat de Eerste Kamer deze week een motie aannam tegen het versneld verhogen van de AOW-leeftijd. Toch benadrukt hij dat het bredere probleem onverminderd blijft: de oudedagsvoorziening en andere onderdelen van de sociale zekerheid moeten betaalbaar blijven en aangepast worden aan een snel veranderende arbeidsmarkt.

Vijlbrief, die sinds zijn aantreden veel kritiek kreeg van oppositie en vakbonden, zegt niet verrast te zijn door de Kamerstap omdat hij al aangaf het AOW-voorstel niet direct in wetgeving te willen vastleggen. Maar hij waarschuwt dat als die maatregel wegvalt er alternatieven nodig zijn om de stijgende uitgaven te dekken. Een voorbeeld dat hij noemt is fiscalisering: gepensioneerden zouden via belastingen relatief meer kunnen bijdragen aan de AOW. Dat verschuift wel de verdeling van lasten, maar verlaagt de uitgaven niet op zichzelf, aldus de minister.

Vijlbrief wijst erop dat de AOW-uitgaven wel degelijk toenemen en dat er altijd concurrentie om begrotingsruimte zal zijn — van defensie tot infrastructuur en zorg. Zijn doel is niet alleen bezuinigen, maar ook hervormen: structurele aanpassingen moeten voorkomen dat tekorten zo groot worden dat bijvoorbeeld de bijstand in gevaar komt.

Concreet wil het kabinet ook ingrijpen in arbeidsongeschiktheid (WIA) en de WW. De zorgen zijn tweeledig: groeiende instroom in uitkeringen, onder meer van jonge vrouwen met psychische klachten, en situaties waarin oudere werklozen na twee jaar WW nauwelijks nog aan het werk komen. Daarom staat verkorting van de WW-duur op het programma, gecombineerd met een tijdelijke verhoging van de uitkering in de eerste twee maanden zodat de overgang naar werk wordt ondersteund. Vijlbrief verwijst naar systemen zoals in Denemarken, waar een geleidelijke daling van uitkeringen prikkels creëert om actief naar werk te blijven zoeken.

Tegelijkertijd wil hij meer investeren in levenslang ontwikkelen: regionale werkcentra (oude arbeidsbureaus) moeten beter mensen ondersteunen en ontslagvergoedingen (transitievergoeding) zouden verplicht gebruikt kunnen worden voor omscholing. Dat maatregelidee stuit op scepsis omdat veel werklozen die vergoeding gebruiken om rekeningen te betalen; Vijlbrief benadrukt dat het om een transitiehulpmiddel hoort te gaan, niet als extra inkomen bovenop de WW.

Financieel worden tegenstrijdige keuzes gemaakt: er komt 100 miljoen euro bezuiniging op re-integratie, maar daarnaast wil het kabinet 100 miljoen extra beschikbaar stellen voor scholing en ontwikkeling. Volgens Vijlbrief gaat het om het efficiënter inzetten van middelen: het huidige re-integratiebeleid kan beter en doelmatiger worden ingericht.

De minister erkent dat het lastige dossiers zijn en dat overleg met vakbonden en werkgevers niet vlot verloopt. Hij zegt bereid te zijn concessies te doen — zoals het AOW-plan voorlopig laten rusten — maar dringt aan op gesprekken over WIA en WW omdat de problemen volgens hem nu opgelost moeten worden. Vijlbrief benadrukt dat de arbeidsmarkt de komende decennia fundamenteel verandert (AI, andere arbeidsvraag) en dat met name flexwerkers, oproepkrachten en praktisch opgeleiden kwetsbaar zijn. Zijn prioriteit is maatregelen die deze groepen helpen om mee te blijven doen, waarbij zowel individuele verantwoordelijkheid als bedrijfsbijdragen een rol moeten spelen.

Kortom: het controversiële AOW-voorstel ligt even stil, maar Vijlbrief houdt vast aan een breed hervormingsprogramma gericht op betaalbaarheid van de sociale zekerheid en het beter laten aansluiten van werknemers op een snel veranderende arbeidsmarkt — ook als dat pijnlijke keuzes en stevige gesprekken met sociale partners vereist.