Minister krijgt advies om zijn macht deels over te dragen aan de rechter

In dit artikel:

Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden adviseren om de minister van Justitie en Veiligheid geen beslissende rol meer te geven bij de uitvoering van buitenlandse gevangenisstraffen in Nederland. In plaats daarvan moet een rechter bepalen of een straf uit een andere EU-lidstaat hier wordt voortgezet. Het advies komt uit een WODC-onderzoek naar de zogenoemde WETS-procedure, die jaarlijks ongeveer 200 tot 300 keer wordt toegepast bij veroordeelden met voldoende binding met Nederland. Het doel daarvan is hun terugkeer in de Nederlandse samenleving te bevorderen.

Momenteel beoordeelt het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden onderdelen zoals de strafhoogte en de verenigbaarheid met het Nederlandse recht, waarna de minister — in de praktijk de Dienst Justitiële Inrichtingen — het definitieve besluit neemt. Volgens de onderzoekers kan de minister verzoeken zonder rechterlijke tussenkomst afwijzen. Bovendien verloopt de procedure vooral schriftelijk en hebben veroordeelden geen zelfstandig recht op een hoorzitting, een advocaat of andere juridische bijstand.

De onderzoekers willen dat de procedure verandert in een volwaardige rechtszaak waarin zowel de veroordeelde als de overheid worden gehoord. Eenvoudige zaken kunnen schriftelijk door één rechter worden behandeld; complexere zaken zouden openbaar door meerdere rechters moeten worden behandeld. Ook moet één rechterlijke instantie alle WETS-zaken behandelen om verschillen tussen gerechten te voorkomen en moeten uitspraken openbaar worden gemaakt.

Daarnaast moet de rechter kunnen ingrijpen wanneer iemand in Nederland door afwijkende regels langer gevangen zou zitten dan in het land waar hij is veroordeeld. De rechter zou direct een eerdere datum voor voorwaardelijke vrijlating kunnen vaststellen en ook tijdens de strafuitvoering zulke verzoeken moeten kunnen beoordelen. Aanleiding voor het onderzoek waren kritiek vanuit de Europese Unie en ontwikkelingen in de rechtspraak, waaronder het administratieve karakter van de huidige regeling en de beperkte rechtsbescherming.