„Minderheidskabinet moet breed inzetten om eigen plannen te realiseren"

In dit artikel:

Een door de geïnterviewde adviseur aan de coalitiepartners D66, VVD en CDA gegeven boodschap: een minderheidskabinet slaagt alleen als het serieus structurele afspraken maakt met oppositiefracties. Als voorbeeld wordt Denemarken genoemd, waar brede beleidsakkoorden over hele beleidsterreinen voor meerdere jaren worden gesloten; deelnemende oppositiepartijen hebben daarmee feitelijk een vetorecht en langdurige invloed.

Tot nu toe overheerst in Den Haag terughoudendheid: er is wel een informele afspraak met PRO over de begroting voor Ontwikkelingssamenwerking, maar die is niet op papier en beperkt tot één jaar. De adviseur dringt er daarom op aan dat coalitie en Kamer sneller en concreter gaan onderhandelen over meerjarige, overkoepelende beleids- en begrotingsakkoorden, en dat zij daarbij zowel Tweede als Eerste Kamersteun actief proberen te verwerven.

Brede onderhandelingen met meerdere oppositiepartijen zijn strategisch verstandig, maar dat betekent niet automatisch een permanente formatie; akkoorden kunnen ook tijdelijk of deelgewijs worden geregeld. Wel waarschuwt de adviseur tegen het shopgedrag van een kabinet dat telkens links óf rechts steun zoekt: wisselende meerderheden ondermijnen het vertrouwen van oppositiepartijen en daarmee de stabiliteit van een minderheidsregering. Vertrouwen noemt hij cruciaal.

Of er eerst een sociaal akkoord met werkgevers en vakbonden nodig is, hangt af van de kant waar steun wordt gezocht: wordt er over rechts onderhandeld, dan is zo’n sociaal akkoord minder noodzakelijk; zoekt het kabinet steun aan de linkerzijde (zoals bij de Ontwikkelingssamenwerking 2026 lijkt te gebeuren), dan moeten sociale partners en PRO wel serieus worden meegenomen. De adviseur ziet nog niet duidelijk of kabinet-Jetten links of rechts gaat wisselen, maar signaleert praktische overwegingen die richting links kunnen duwen, met name vanwege de positie van PRO in beide Kamers.