Minder dan 50 otters in heel België en dus trok VRT NWS op 'ottersafari' langs de Schelde
In dit artikel:
In Vlaanderen duikt de otter opnieuw op, maar het precieze aantal dieren blijft onduidelijk. VRT NWS ging tijdens de tweede dag van een internationale otterconferentie op ‘ottersafari’ in de Polders van Kruibeke, een van de Vlaamse hotspots waar de schuwe, nachtactieve roofdier al vaker is gefilmd. Otters zijn solitair en overdag meestal onzichtbaar; dankzij wildcamera’s en sporen weten natuurbeschermers echter dat ze sinds 2012 weer sporadisch in België voorkomen, nadat de soort eind jaren 80 verdwenen was.
Experts zoals Céline De Caluwé (WWF) en Hans De Schryver (Agentschap Natuur en Bos) wijzen op verbeterd leefgebied als verklaring: het Sigmaplan en andere rivierherwaarderingen langs de Schelde hebben overstromingsgebieden en gevarieerde oevers hersteld. In Kruibeke is bijvoorbeeld voldoende voedsel aanwezig—circa 90 kg vis per hectare—wat in de buurt komt van het minimum dat nodig is om otters te ondersteunen (een otter eet ongeveer 1,5 kg vis of kreeftachtige per dag).
Toch gaat het nog om enkele losse individuen, niet om een zelfvoorzienende populatie. Schattingen lopen uiteen, maar onderzoekers vermoeden “minder dan 50” otters in heel België, mogelijk slechts een vijftiental. Voor een duurzame populatie zouden rond de 250 dieren nodig zijn. Dat is mede lastig te bepalen doordat otters grote territoria hebben (1.000–1.500 hectare) en zich weinig laten zien.
Genetisch bewijs wijst op instroom vanuit Nederland: analyses van uitwerpselen koppelen Vlaamse otters aan populaties in onder meer de Flevopolder. Noord-Nederland kende een succesvolle herintroductie in het Weerribben-Wiedenpark, waardoor jonge otters als dispersers naar het zuiden trekken. Ook migratie vanuit Frankrijk is niet uitgesloten. Of een actieve herintroductie in Vlaanderen nuttig zou zijn, wordt nog onderzocht.
Voor blijvend herstel zijn meer dan voedsel alleen vereist: aaneengesloten en rustige leefgebieden, voldoende dekking langs waterkanten (riet, struiken), veilige oversteekplaatsen over wegen en het aanpakken van dodelijke ‘zwarte punten’ zijn cruciaal. Bevers spelen hierbij een positieve rol: hun dam- en graafwerk creëert onderwaterstructuur die vispaai en ontwikkeling bevordert—waardoor otters indirect profiteren (“eerst komt de bever, dan de otter”).
Hoewel waarnemers tijdens de wandeling alleen een vos zagen, zijn de verwachtingen hoopvol. Experts denken dat een vestiging in Vlaanderen mogelijk is, maar het kan jaren duren voordat er betrouwbare voortplanting en een groeiende populatie zichtbaar zijn. Otters worden doorgaans 6–8 jaar oud; zodra zich succesvolle reproductie voordoet, kan de opbouw sneller gaan. De sleutel ligt bij samenhangend natuurbeleid, lokaal beheer en het verbinden van geschikte habitats.