Miljoenennota 2027 visieloos geschraap

In dit artikel:

Het IMF waarschuwt dat de Nederlandse overheidsschuld zonder aanvullend beleid in 2040 boven 90 procent van het bbp kan uitkomen. Volgens de auteurs, hoogleraren economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam, komt dat vooral door stijgende zorguitgaven, oplopende kosten van de sociale zekerheid en een lage economische groei.

Hoewel het kabinet bij het coalitieakkoord hervormingen aankondigde, worden maatregelen in de WW en WIA en een hoger eigen risico in de zorg minstens een jaar uitgesteld. Tegelijkertijd probeert het kabinet geld te vinden via onder meer een snellere afbouw van de arbeidskorting en een extra bezuiniging op ambtenaren. Daardoor houden vooral lagere en middeninkomens volgens de auteurs steeds minder over van extra inkomen, wat werken minder aantrekkelijk maakt.

Ook de plannen voor vrijwel gratis kinderopvang worden aangepast. Het kabinet haalt volgend jaar eenmalig 350 miljoen euro op door de toeslag minder te laten stijgen. De auteurs vinden dat kortzichtig: vanwege de krapte op de arbeids- en woningmarkt is het geplande uitbreidingspad volgens hen al moeilijk uitvoerbaar. Zij pleiten ervoor het plan volledig te schrappen, wat structureel 3,4 miljard euro zou opleveren voor bijvoorbeeld een hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel.

De geplande koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting is eveneens geschrapt. Daarmee verdwijnt een verwachte besparing van bijna 3 miljard euro. Tegelijkertijd nemen de zorguitgaven volgens aangehaalde ramingen toe van bijna 11 procent van het bbp in 2025 tot ruim 18 procent in 2060. Zonder ingrepen zou dan meer dan een derde van de werknemers in de zorg werken. Ook de AOW-uitgaven stijgen, terwijl door de vergrijzing steeds minder werkenden premie betalen. De auteurs pleiten daarom voor hogere eigen bijdragen in de zorg en hervormingen van de sociale zekerheid.

De extra defensie-uitgaven van 19,3 miljard euro in 2035 worden deels betaald via een zogenoemde vrijheidsbijdrage: de inflatiecorrectie in de loon- en inkomstenbelasting wordt in 2027 en 2028 grotendeels beperkt, terwijl bedrijven meer arbeidsongeschiktheidspremie betalen. Volgens de auteurs verhoogt dit de lasten op arbeid en remt het de groei. Zij vinden dat investeringen in onderwijs en andere groeimaatregelen voorrang moeten krijgen boven verdere lastenverzwaringen.

Een nationale investeringsbank met ruim 3 miljard euro startkapitaal kan volgens hen investeringen in technologie en infrastructuur aanjagen en extra privaat geld aantrekken. Dat is echter onvoldoende om het houdbaarheidsprobleem op te lossen. Daarvoor zijn volgens de auteurs ingrijpende keuzes en een duidelijke verschuiving van herverdeling naar economische groei nodig.