Miljarden extra nodig voor asielopvang en uitkeringen: begroting onder druk
In dit artikel:
De voorjaarsnota die het kabinet aan de Tweede Kamer stuurde, schetst een zorgelijk beeld: door oplopende uitgaven voor asielopvang en arbeidsongeschiktheid moet het kabinet de komende jaren miljarden extra reserveren, terwijl het begrotingstekort groeit en internationale spanningen nieuwe risico’s vormen. Dit document is dit jaar uitgebreider omdat het kabinet-Jetten zijn plannen financieel heeft doorgerekend.
Het tekort op de rijksbegroting stijgt naar circa 2,5% van het bbp dit jaar en bijna 2,9% volgend jaar, waardoor Nederland dicht tegen de Europese grens van 3% aanzit. Minister van Financiën Eelco Heinen waarschuwt dat “het beeld eerder zal verslechteren dan verbeteren”. Mogelijke steunmaatregelen voor de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten zijn nog niet meegenomen; die kunnen de druk verder opvoeren.
Een belangrijke kostenpost is de WIA (arbeidsongeschiktheidsuitkeringen). Dit jaar is al ongeveer 285 miljoen euro extra nodig, oplopend naar ruim 1 miljard euro extra in 2031. De stijging wordt vooral veroorzaakt door een grotere instroom — veel mensen met psychische klachten — en vertragingen in beoordelingen door tekorten aan keuringsartsen, waardoor mensen langer een uitkering behouden.
Ook de asielopvang kost meer dan gepland doordat de instroom van asielzoekers en statushouders hoger is. Asielminister Bart van den Brink riep gemeenten op meer opvangplekken te regelen; het tekort leidt vaker tot noodopvang en hoteloplossingen die duurder zijn. Daarnaast vraagt de opvang van Oekraïense vluchtelingen extra middelen.
Tegelijk zijn er meevallers: lagere zorguitgaven (structureel circa 800 miljoen euro minder, dit jaar rond 1,2 miljard) en hogere belastinginkomsten door iets sterkere economische groei. Deze meevallers dempen de druk, maar nemen de onderliggende stijgfactoren — vergrijzing en toenemend gebruik van zorg — niet weg.
De recente stijging van energie- en brandstofprijzen door spanningen in het Midden-Oosten verhoogt de onzekerheid. In de Tweede Kamer klinkt de roep om een verlaging van de accijns op brandstof; het kabinet blijft terughoudend en wil gericht steun bieden aan de meest getroffen groepen. Binnen een maand presenteert het kabinet een overzicht van mogelijke steunmaatregelen dat in het debat over de voorjaarsnota wordt betrokken.
Kort samengevat: de financiële manoeuvreerruimte is beperkt. Hogere asielkosten, oplopende WIA-uitgaven en internationale onzekerheden zetten structureel druk op de begroting, ondanks enkele positieve meevallers.