Miljarden aan overheidsinkopen gaan via software die in handen is van Amerikaanse private equity
In dit artikel:
Mercell, een van oorsprong Noors softwarebedrijf, beheert inmiddels het grootste deel van de Nederlandse markt voor aanbestedingssoftware en verwerkt daarmee naar schatting tientallen miljarden euro’s publiek geld per jaar. Ongeveer een derde van alle openbare aanbestedingen in Nederland loopt via Mercell, dat aanbieders helpt opdrachten uit te schrijven, documenten en vragen te delen, biedingen te vergelijken en nazorg te monitoren. Voor veel overheidsinstanties is die software een aanvulling op TenderNed, het gratis overheidsplatform waar Europese regels bij grote opdrachten openbare publicatie verplichten (vanaf circa €140.000).
De snelle expansie van Mercell volgde op een offensief via overnames: tussen 2019 en 2021 nam het bedrijf meerdere concurrenten over, waaronder in Nederland Negometrix (februari 2021) en CTM Solution (maart 2021). Die concentratie maakte Mercell de dominante, vrijwel enige leverancier van commerciële inkoopsoftware in Nederland. Sinds 2022 zijn alle aandelen in handen van het Amerikaanse private-equityfonds Thoma Bravo, bekend om kostenoptimalisaties en het doorverkopen van bedrijven na enkele jaren.
Klantorganisaties en inkoopprofessionals signaleren sindsdien verslechterde dienstverlening en stijgende tarieven. Na overnames zouden supportteams naar het buitenland zijn verplaatst, communicatie en foutafhandeling zijn verminderd en klanten werden aangespoord over te stappen naar één nieuw platform, terwijl bestaande contracten soms niet door Mercell werden nagekomen. Financieel kampt Mercell met verliezen; dat vergroot de vrees dat private equity verder in kosten zal snijden.
Belangrijk en omstreden is Mercells nieuwe verdienmodel: het bedrijf vraagt nu ook leveranciers te betalen voor extra functionaliteiten en belooft betalende gebruikers toegang tot ‘unieke’ of ‘exclusieve’ tenders. Critici, waaronder hoogleraar publieke inkoop Fredo Schotanus, vinden dat zorgelijk omdat aanbestedingsprocedures volgens EU-regels niet-discriminerend en algemeen toegankelijk moeten zijn. Er bestaat onduidelijkheid over wat Mercell precies deelt: in marketingteksten en proefmails worden voordelen geclaimd die volgens het bedrijf zelf slechts gebaseerd zijn op openbare bronnen, maar woordvoering is inconsistent en transparantie ontbreekt.
Het 'duale businessmodel' (inkopers en leveranciers laten betalen) en sterke netwerkeffecten hebben de markt immuun gemaakt voor concurrentie: hoe meer partijen Mercell heeft, hoe minder aantrekkelijk alternatieven lijken. Tegelijkertijd ontstaan tegenreacties: nieuwe Nederlandse spelers zoals Tenpu proberen een Europees alternatief te bouwen en enkele grote opdrachtgevers — waaronder de gemeente Utrecht en de Rijksinkoopsamenwerking — hebben hun samenwerking met Mercell (deels) beëindigd of eigen software-initiatieven aangekondigd.
De kernvraag is of overheden door afhankelijkheid van één commerciële aanbieder risico lopen op oneerlijke toegang tot opdrachten en op vermindering van kwaliteit en transparantie. Zowel juristen als inkoopprofessionals waarschuwen dat overheden zelf verantwoordelijk blijven voor het naleven van aanbestedingsregels en dat het vertrouwen in het systeem inmiddels beschadigd is.