"Mijn fixer Sergeï hielp verhalen te maken over de oorlog in Oekraïne, tot hij er zelf in verdween"
In dit artikel:
Eind september 2022 arriveerde de journalist in Charkiv en ontmoette daar Sergeï Grekov, een 39‑jarige “plantrekker” die journalisten door checkpoints en ontoegankelijke frontzones loodste. Sergeï, opgegroeid in het zwaar getroffen Saltivka, sleepte mensen weg uit gebombardeerde gebouwen, bracht verslaggevers naar bevrijde plaatsen als Izjoem en Koepjansk en werkte onder meer voor internationale media en VRT NWS. Tegelijk zorgde hij voor zijn pasgeboren zoon George en een ernstig zieke vader; zijn inzet aan het front zag hij als een persoonlijke bijdrage aan de verdediging van Oekraïne.
Een maand geleden veranderde alles: terwijl hij voor een opdracht in Charkiv reed, grepen mannen van de TCK (de Oekraïense rekruteringsdienst) hem uit zijn auto en voerden hem af. Waar hij jarenlang met taal, nuance en een perskaart langs posten kwam, bleek die bescherming geen garantie meer. Sindsdien zit hij in het mobilisatiesysteem: hij belt sporadisch, ongekamd en zichtbaar uitgeput in uniform. Zijn basisopleiding duurt 55 dagen; wat daarna volgt is onzeker.
De auteur gebruikt Sergeï’s verhaal om een bredere spanningslijn in de Oekraïense samenleving te illustreren. Mobilisatie is essentieel voor het land, maar de uitvoering wringt: rekruteringscentra kampen met slechte omstandigheden, douchen en communicatie zijn vaak schaars, en veel mannen proberen zich te verbergen of te vluchten. Een rekruteringsambtenaar vertelde ooit dat hij dagelijk maar enkele mannen kan binnenhalen — vijf tot zeven — en dat druk van bovenaf soms leidde tot het afdwingen van quota. Daardoor ontstaan morele conflicten en wantrouwen tegenover de dienstplicht.
Die verdeeldheid leidt tot een paradox: publiek wordt gevochten voor nationale eenheid en terreinbehoud, terwijl tegelijk mensen worden geprezen die de TCK weten te ontwijken. Hoofd van het Presidentieel Bureau Kyrylo Budanov wees erop dat oorlogen niet te winnen zijn zonder mensen; toch ziet hij hoe de samenleving zowel de frontsoldaat als de ontwijker tot held verheft, wat de eensgezindheid ondermijnt. Aan het front voelen militairen de gevolgen: rotaties zijn tot een minimum teruggebracht door personeelstekort en de constante dreiging van drones, waardoor soldaten vele weken onder vuur verblijven.
Het lot van Sergeï symboliseert volgens de auteur hoe nuance en onderscheid vervagen onder extreme druk. Iemand die zichtbaars bijdroeg — niet als soldaat maar als maker van waarheidsgetrouwe verslaggeving, een andere vorm van verdediging — wordt ingelijfd door een systeem dat niet altijd de juiste mensen treft. Daarmee riskeren landen als Oekraïne de interne krachten te verliezen die juist van binnenuit mosterd geven aan het verzet. Of Sergeï ooit terugkeert naar zijn gezin en zijn werk als fixer, blijft onbekend; zijn geval laat vooral zien hoe oorlog niet alleen het slagveld, maar ook de maatschappelijke binding en het vertrouwen aantast.