Michel Berends uit Assen dook in zijn donkere familiegeschiedenis
In dit artikel:
Het Nationaal Archief maakt bijna een half miljoen strafdossiers uit de Tweede Wereldoorlog openbaar — in totaal zo'n 3,5 kilometer aan papierwerk — en begint met een gefaseerde onlinepublicatie vanaf februari 2026. De keuze om dossiers publiekelijk raadpleegbaar te maken weerspiegelt een afweging waarbij het publieke recht op informatie zwaarder werd gewogen dan privacy‑bescherming.
Pedagoog Michel Berends uit Assen bezocht het Archief en doorzocht de stukken naar familieleden. Zo ontstond een beeld van hoe burgers straks feiten kunnen controleren in plaats van te vertrouwen op geruchten. Een groot deel van de inventaris is al digitaal doorzoekbaar; voor volledig inkijken van originele dossiers is een bezoek aan Den Haag nog nodig. Wie wil binnengaan moet eerst een account aanmaken (waarbij IP‑adres en e‑mailverkeer worden geregistreerd). Mobiele telefoons moeten in een kluisje, fotograferen is verboden, potloodaantekeningen zijn toegestaan.
In de studiezaal worden gereserveerde dossiers zorgvuldig per persoon uitgereikt; bezoekers krijgen vaak enkele uren nodig om een dossier door te nemen. De fysieke bestanden dragen het herkenbare „muffe” aroma van tachtig jaar oude archieven en bevatten uiteenlopende bronnen: lidmaatschapskaarten van de NSB, dagvaardingen en proces‑verbalen, bewijsstukken van buitenlandse krijgsdienst, persoonsbewijzen, getuigenverklaringen van buren, propaganda‑materiaal en gerechtelijke uitspraken inclusief strafopleggingen en gratieverzoeken.
Berends ontdekte dat zowel zijn grootvader als twee ooms in dossiers opdoken; één oom had kort NSB‑lidmaatschap en zegde dat later op, volgens zijn verklaring mede onder druk van geestelijken. De schrijver wijst erop dat familieleden het recht hebben om geïnformeerd te worden — of zelf te zoeken — nu alles binnenkort ook via elf regionale historische centra digitaal raadpleegbaar wordt. Voor Noord‑Nederland worden Drents Archief, Groninger Archieven en Tresoar genoemd.
De openstelling biedt onderzoeksmogelijkheden voor familieleden, onderzoekers en journalisten, maar zet ook privacyvragen en praktische druk op archieven op de voorgrond: vele mensen zullen de dossiers willen inzien, en niet alle documenten zijn momenteel gescand of zonder verdere toetsing afgeschermd. Berends raadt geïnteresseerden aan op tijd te plannen: het kan druk worden.