'Meta moet nu aanpassingen doen': burgerrechten­activist sleepte big tech voor de rechter

In dit artikel:

Bits of Freedom-directeur Evelyn Austin groeide op met het internet als een middel om mensen en werelden met elkaar te verbinden. Haar fascinatie veranderde in bezorgdheid toen het internet steeds commerciëler en gesloten werd en onthullingen van Edward Snowden in 2013 duidelijk maakten hoe overheden digitale infrastructuur en gegevens konden inzetten voor grootschalige surveillance. Sinds 2014 zet Austin zich bij Bits of Freedom in voor digitale burgerrechten; sinds 2019 leidt ze de organisatie.

In haar beginjaren bij de privacywaakhond probeerde Austin politici ervan te overtuigen dat grote technologiebedrijven zichzelf niet zouden reguleren. Volgens haar botsten meer privacy, minder verslavende algoritmes en betere moderatie rechtstreeks met het verdienmodel van bedrijven als Meta. Bits of Freedom liet dat onder meer zien in 2019, toen de organisatie aantoonde dat politieke advertenties vanuit Duitsland in Nederland konden worden verspreid, ondanks een geruststellende verklaring van Meta aan de Tweede Kamer. De actie versterkte de roep om wettelijke regulering.

Met de Europese Digital Services Act (DSA) en Digital Markets Act kwamen die regels er vanaf 2022. De DSA verplicht platforms onder meer om gebruikers een tijdlijn aan te bieden die niet op profilering is gebaseerd. Mensen moeten bijvoorbeeld uitsluitend berichten van zelfgekozen accounts chronologisch kunnen bekijken, zonder door algoritmes geselecteerde content die hen langer op het platform houdt.

Volgens Bits of Freedom voldeed Meta daar bij Facebook en Instagram niet aan. Gebruikers konden wel tijdelijk een chronologische tijdlijn openen, maar die niet als standaard instellen. Bovendien verloren ze tijdens het bekijken ervan toegang tot onder meer favorieten en berichten. De organisatie diende daarom in april 2025 een klacht in bij de Ierse toezichthouder, omdat Meta daar zijn Europese hoofdkantoor heeft. Na maanden zonder inhoudelijke reactie en een vergeefse poging om met Meta in gesprek te gaan, besloot Bits of Freedom zelf naar de rechter te stappen. De naderende Nederlandse verkiezingen maakten de kwestie volgens Austin extra urgent: juist dan is controle over de informatievoorziening van platforms van groot belang.

De Nederlandse rechter gaf Bits of Freedom gelijk. Ook in hoger beroep bleef de uitspraak overeind. Meta moest Nederlandse gebruikers een volwaardige keuze geven voor een tijdlijn zonder profilerende aanbevelingen. Het bedrijf heeft die aanpassingen inmiddels doorgevoerd, waardoor Nederland volgens Austin voorlopig het enige Europese land is waar gebruikers deze mogelijkheid hebben. De Vlaamse mediaminister Cieltje Van Achter eiste daarop dat Meta dezelfde keuze ook in Vlaanderen aanbiedt.

Meta wil de zaak nog aan de Hoge Raad voorleggen. Die beoordeelt niet opnieuw de inhoud, maar kijkt of de lagere rechters de wet en procedures correct hebben toegepast. Austin ziet het beroep vooral als een vertragingstactiek die andere toezichthouders en maatschappelijke organisaties kan ontmoedigen. Voor Bits of Freedom betekent het extra maanden werk en hoge juridische kosten, terwijl Meta over veel grotere financiële middelen beschikt.

Austin vindt dat Europese toezichthouders de Nederlandse uitspraak gezamenlijk moeten aangrijpen om duidelijk te maken dat de DSA overal op dezelfde manier moet worden toegepast. De Ierse toezichthouder heeft inmiddels aangekondigd actie te ondernemen, maar nog niet duidelijk gemaakt wanneer en welke maatregelen volgen. Voor Austin bevestigt de zaak dat regels alleen effect hebben wanneer overheden bedrijven als Meta ook daadwerkelijk dwingen zich eraan te houden.