Met zijn kritiek op AI bouwt Paus Leo voort op een katholieke stroming die lang als marxistisch werd weggezet

In dit artikel:

Paus Leo XIV heeft zich in korte tijd ontpopt tot een invloedrijke criticus van kunstmatige intelligentie. Tijdens een recent bezoek aan het Élysée waarschuwde hij dat technologie zonder ethiek menselijke relaties en ideeën kan verarmen. In zijn eerste encycliek, *Magnifica Humanitas*, die in mei verscheen, stelt hij dat AI niet op zichzelf slecht is, maar nooit neutraal werkt. De belangen en waarden van de bedrijven, investeerders, overheden en gebruikers die haar ontwikkelen en inzetten, bepalen volgens hem de gevolgen ervan.

Leo richt zijn kritiek daarom vooral op de macht van technologiebedrijven en op de economische ongelijkheid die AI kan versterken. Daarmee zet hij de lijn voort van zijn voorganger Franciscus, die al waarschuwde voor een technocratisch paradigma waarin economische groei en technologische vooruitgang boven menselijke waardigheid worden geplaatst. Franciscus sprak onder meer tijdens de G7-top van 2024 over de noodzaak om AI in dienst van de mens te ontwikkelen. Het Vaticaan stelde bovendien richtlijnen op die discriminerende AI-toepassingen en systemen die ongelijkheid of aantasting van de menselijke waardigheid veroorzaken, verbieden.

De twee pausen werken ook inhoudelijk samen voort op *Dilexi Te*, een tekst over armoede en sociale rechtvaardigheid die Franciscus voorbereidde en Leo na diens overlijden voltooide. Daarin wordt armoede niet voorgesteld als een individueel falen, maar als het gevolg van economische structuren. Opvallend is hun positieve verwijzing naar de Latijns-Amerikaanse bevrijdingstheologie. Die stroming wil niet alleen de gevolgen van armoede verzachten, maar ook de maatschappelijke structuren bestrijden die onderdrukking veroorzaken.

Dat vormt een duidelijke verschuiving binnen de katholieke Kerk. De bevrijdingstheologie werd in het verleden door het Vaticaan gewantrouwd vanwege haar marxistische invloeden en de betrokkenheid van sommige geestelijken bij revolutionaire bewegingen. Onder Franciscus verschoof de houding volgens kerkkenner Dean Dettloff van afwijzing naar verzoening. Leo sluit zich daarbij aan. Zijn Peruaanse achtergrond en zijn eerdere inzet voor mensenrechten in Chiclayo versterken volgens Dettloff zijn verbondenheid met deze traditie.

In *Magnifica Humanitas* roept Leo gelovigen en niet-gelovigen op om AI te beoordelen vanuit het perspectief van degenen die de prijs ervan betalen: werknemers, mensen wier rechten worden aangetast en gemeenschappen die met economische onzekerheid te maken krijgen. Hij keert zich daarmee tegen een eenzijdig toekomstbeeld van techondernemers waarin AI vooral welvaart en luxe zou brengen. Ook benadrukt hij dat bezit en technologie uiteindelijk het algemeen belang moeten dienen.

Leo breekt volgens Dettloff dus niet volledig met het verleden, maar versterkt vooral de koers van Franciscus. Het belangrijkste verschil is zijn stijl: hij gebruikt gematigder taal en pleit niet voor een verbod op AI. Wel benadrukt hij dat algoritmen de menselijke creativiteit en morele verantwoordelijkheid niet kunnen vervangen. Zijn aanhoudende kritiek spreekt daardoor ook buiten de katholieke gemeenschap een breed publiek aan dat zoekt naar morele houvast bij de snelle ontwikkeling van AI.