Met verhitte bakstenen en generatoren proberen Oekraïners hun huizen warm te houden
In dit artikel:
De dagelijkse Russische luchtaanvallen richten zich steeds vaker op Oekraïense energie- en warmtenetwerken, met zware gevolgen voor de burgerbevolking nu tijdens de koudste winter sinds het begin van de grootschalige oorlog. In steden als Kyiv, Tsjernihiv, Charkiv en Odessa vallen stroom, gas, stadsverwarming en water regelmatig uit, waardoor miljoenen mensen dagenlang zonder basisvoorzieningen zitten. Tijdens de hevige bombardementen van 24 januari werden in Kyiv ongeveer 6.000 appartementsgebouwen — zo’n helft van de woningvoorraad — afgesloten van verwarming.
Individuele bewoners zoeken creatieve oplossingen om te overleven. Een vrouw in Kyiv verwarmt bakstenen in pannen op een gasfornuis om daarna warmte langer vast te houden; een bejaarde Amerikaanse bewoonster van een luxe flat gebruikt een generator om de lift te laten draaien en slaapt ’s nachts in de koude kelder. Anderen zetten tenten op in hun appartementen, trekken zich terug in één verwarmde kamer of maken gebruik van speciaal ingerichte opwarmlocaties in scholen en tenten om telefoons op te laden en warm eten te krijgen. Noodteams herstellen dag en nacht transformatoren, leidingen en centrales, maar schades zijn vaak groot en reparaties zijn voortdurend nodig.
De situatie dwingt tot routinematige rotaties in het gebruik van energie: overheden en energiebedrijven publiceren dagelijks schema’s wanneer in wijken stroom, gas en warmte beschikbaar zijn, zodat de belastbare, beschadigde infrastructuur zo efficiënt mogelijk wordt benut. Dit zorgt er ook voor dat mensen hun werk- en slaapritme aanpassen aan de beurtregeling. Veel bedrijven en particulieren investeren in generatoren; hotels adverteren ermee en er worden duizenden verwarmde opvangplekken ingericht.
Ook op beleidsniveau is hulp onderweg. Nederland stelt dit jaar 133 miljoen euro beschikbaar voor gasinkoop, reparaties aan centrales en het netwerk, en voor transformatoren, generatoren en kabels. De EU financiert eveneens aanschaf van industriële generatoren en onderdelen. Daarnaast blijven Oekraïne en bedrijven gas en elektriciteit importeren; het verbruik is echter flink gedaald, waardoor prijzen relatief laag blijven. Volgens Willem Coppoolse van het Oekraïense Naftogaz tonen Oekraïners veel vindingrijkheid: distributienetwerken worden gedecentraliseerd om minder vatbaar te zijn voor grootschalige uitval.
Militair gezien gaan de gevechten in het oosten onveranderd door, met zware verliezen aan beide kanten; Russische troepen boekten recent beperkt terreinwinst maar lijken gestuit. Analisten van het Amerikaanse Instituut voor de Studie van Oorlog concluderen dat Rusland met de systematische aanvallen op energie-infrastructuur probeert de bevolking te breken en Oekraïne tot concessies in vredesonderhandelingen te dwingen, terwijl het tegelijkertijd Oekraïense luchtafweer uitput. President Volodymyr Zelensky vraagt daarom openlijk meer en snellere levering van luchtafweersystemen van westerse bondgenoten en bekritiseert de traagheid van Europese steun.
Tegelijkertijd rijst de vraag welke gevolgen het heeft voor Rusland als belangrijke wapenleveranciers, zoals Iran, minder steunbaar zouden zijn: Iran is momenteel een sleutelbron van drones, raketten en munitie die Moskou nodig heeft voor het offensief.