VS en Iran denken beide het langer uit te houden in weer oplaaiende oorlog

In dit artikel:

Het wapenstilstandsakkoord tussen de VS en Iran is ingestort, en de strijd rond de Straat van Hormuz escaleert opnieuw. Die zeeroute, waar normaal ongeveer een vijfde van de wereldhandel in olie en gas passeert, is de inzet van een gevaarlijk machtsspel: Washington wil het scheepvaartverkeer beschermen en openhouden, terwijl Teheran zijn greep op de zeestraat gebruikt als drukmiddel. De directe vonk voor de nieuwe escalatie was het Iraanse vuur op drie tankers door de Revolutionaire Garde, nadat de Amerikanen een alternatieve vaarrichting onder bescherming van hun marine hadden ingericht.

Donald Trump verklaarde vorige week het bestand voor beëindigd en zette scherp in met zware beledigingen richting de Iraanse leiding. Toch liet hij nog ruimte voor onderhandelingen, al lijkt daar in Teheran weinig animo voor. Iraanse functionarissen stellen dat eenzijdige afspraken voorbij zijn en dat eerdere diplomatie door Amerikaanse aanvallen zinloos is geworden. Trump kondigde maandag zelfs een nieuwe Amerikaanse zeeblokkade aan, maar trok dinsdag een omstreden tolheffing voor doorgang door de Hormuz-straat weer in na overleg met Golfstaten.

Binnen Iran verandert ondertussen de machtsverhouding. De uitvaart van ayatollah Ali Khamenei werd een nationalistisch machtsvertoon met de Revolutionaire Garde prominent op de voorgrond, terwijl invloedrijke geestelijken nauwelijks zichtbaar waren. Zijn zoon Mojtaba, die als opvolger wordt gezien, is sinds de luchtaanval waarbij zijn vader omkwam niet meer publiek verschenen. Volgens veel waarnemers hebben de militairen de feitelijke controle stevig in handen.

Iran gokt erop dat het een langdurig conflict beter kan volhouden dan de VS, met steun van repressie thuis, smokkelinkomsten en de mogelijkheid om de wereldmarkt te ontregelen. Tegelijk staat het land economisch zwaar onder druk: armoede, werkloosheid en schade aan industrie en infrastructuur maken de situatie precair. Ook de Golfstaten vrezen verdere escalatie, omdat aanvallen op burgerdoelen of waterinstallaties hen dichter bij de Amerikaanse kamp te brengen.

In de VS heeft Trump het Congres laten weten dat het land weer in oorlog is met Iran, maar de politieke rem daarop blijft zwak. Zijn partij steunt hem grotendeels, al leeft binnen de Republikeinse kring zorg over benzineprijzen en de verkiezingsgevolgen. Onder Amerikanen is de oorlog ook weinig populair: een ruime meerderheid verwacht een langdurig conflict, terwijl slechts een minderheid nieuwe aanvallen steunt.