Met Khamenei junior kiest het Iraanse regime voor een aanhanger van de harde lijn
In dit artikel:
Mojtaba Khamenei (56), de tweede zoon van de vorige opperste leider ayatollah Ali Khamenei die ruim een week eerder bij Amerikaans-Israëlische bombardementen omkwam, is benoemd tot Iran’s nieuwe opperste leider. Voor veel Iraniërs is hij een onbekende: hij werkte jarenlang als naaste medewerker van zijn vader maar verbleef buiten de publieke schijnwerpers, gaf geen interviews en hield geen openbare toespraken. Zijn formele positie betekent dat hij op papier het laatste woord heeft over veel beleidsbeslissingen, hoge militaire benoemingen en de benoeming van toprechters.
De benoeming wekt zowel verrassing als bezorgdheid. Verrassing omdat Mojtaba niet bekendstaat als een vooraanstaand geestelijke; hij heeft alleen de rang van hojatoleslam, een middelhoge clericale titel, en trad daarmee in voetsporen van zijn vader, die bij zijn eigen aanstelling in 1989 snel werd opgewaardeerd tot ayatollah. In sommige officiële berichten werd Mojtaba meteen als ayatollah aangeduid, wat de haast achter zijn promotie benadrukt. De keuze wekt ook de indruk van dynastieke opvolging — een gevoelig thema gezien de revolutionaire afwijzing van erfopvolging sinds 1979 en eerdere berichten dat Ali Khamenei zich tegen opvolging door een zoon had verzet.
Politiek en veiligheidskundigen achten het onwaarschijnlijk dat Mojtaba een koerswijziging naar toenadering tot de VS of Israël zal inzetten. Hij staat bekend als hardliner en heeft nauwe banden met de machtige Revolutionaire Garde, die onder zijn vader steeds meer invloed en economische controle kreeg. Mojtaba beheerste jarenlang de relaties tussen het kantoor van de leider en de Garde; die instelling reageerde nu loyaal en sprak van volle steun. Die band verklaart deels zijn benoeming en duidt op continuïteit van het regime en het voornemen om versterkt te blijven optreden tegen binnenlandse oppositie en buitenlandse tegenstanders.
De nieuwe leider staat meteen onder zwaar vuur — letterlijk en figuurlijk. Israël heeft verklaard niet te zullen aarzelen hem te treffen als Iran zijn vijandige koers behoudt; ook uitspraken van de Amerikaanse president wezen op afkeuring. Voor zijn veiligheid en overleving in deze oorlogssituatie zou Mojtaba zich voorlopig kunnen terugtrekken uit de openbaarheid. Zijn persoonlijke situatie is zwaar: bij de recente bombardementen kwamen zijn ouders, zijn echtgenote, zijn zoon en andere familieleden om het leven, wat zijn leiderschap onder extra emotionele en politieke druk zet.
Tegelijkertijd bestaat ook binnen Iran onzekerheid: recente uitspraken van president Masoud Pezeshkian richting Golfstaten lieten enige afwijking van de harde lijn zien, maar militaire aanvallen gingen door. Mojtaba’s benoeming markeert vooral continuïteit richting een regime dat de confrontatie liever voortzet dan zich te onderwerpen, terwijl de langetermijn stabiliteit van de islamitische republiek in deze acute crisis onbekend blijft.