Met Janine Abbring in topvorm liet allerlaatste Zomergast Jim van Os zich verleiden tot het loslaten van zijn soepele eruditie

In dit artikel:

Psychiater en hoogleraar Jim van Os sloot op 31 augustus 2026 38 jaar Zomergasten af met een pleidooi voor een andere benadering van psychisch lijden. Volgens hem probeert de psychiatrie haar gebrek aan werkelijk begrip te verhullen met diagnoses als depressie, schizofrenie en bipolariteit. De DSM, het handboek waarin die classificaties staan, zou wat hem betreft plaats moeten maken voor meer aandacht voor het persoonlijke verhaal en herstel.

Van Os ziet psychische problemen liever als een ontregeling van het psychisch evenwicht dan als een vaststaande aandoening. Herstelacademies, ervaringsdeskundigen, lotgenotengroepen, online hulp en andere vormen van steun kunnen volgens hem naast de reguliere ggz een belangrijke rol spelen. Een behandelaar moet iemand niet in de eerste plaats als patiënt met een defect zien, maar diens hele verhaal leren kennen en helpen het gevoel van mogelijkheden terug te vinden. Ook bij stemmen horen pleit Van Os voor een open gesprek over de innerlijke dialoog, in plaats van uitsluitend te proberen de stemmen te bestrijden.

Presentator Janine Abbring voorkwam dat het gesprek een lang vakinhoudelijk college werd. Ze liet stiltes vallen, vroeg door en gebruikte fragmenten uit onder meer Be Essential, La Moustache, Mijn woord tegen het mijne en The Assembly om te laten zien wat psychisch lijden en oprechte belangstelling kunnen betekenen. Volgens Van Os gaat herstel vaak beginnen bij iemand die echt luistert en vertrouwen biedt, zonder direct een diagnose te stellen.

Door Abbrings vragen vertelde Van Os ook over zijn eigen leven. Zijn vader, gynaecoloog Willem van Os, droeg een onverwerkt oorlogstrauma met zich mee, dronk zijn pijn weg en was emotioneel afwezig. Van Os herkende die afwezigheid later in zijn eigen vaderschap. Hij vertelde bovendien over een bijna-psychose tijdens zijn opleiding in Bordeaux en over zijn zoon, die een zware psychose doormaakte maar herstelde dankzij liefde en het loslaten van verslavingen. Daarmee werd duidelijk dat zijn visie niet alleen uit theorie voortkomt, maar ook uit persoonlijke ervaringen.

Abbring confronteerde hem daarnaast met zijn alcoholgevoeligheid en vroeg of hij als psychiater fouten had gemaakt. Van Os erkende dat hij een patiënt ooit te veel vanuit categorieën had benaderd. Ook kwam de brandbrief uit 2024 aan het Openbaar Ministerie ter sprake, waarin hij na de euthanasie van de zeventienjarige Milou om onderzoek naar de zorgvuldigheid had gevraagd. Nadat Abbring bleef doorvragen, bood hij haar ouders zijn excuses aan. Hij wilde nooit de indruk wekken dat zij iets verkeerd hadden gedaan.

Het slotfragment, waarin Stephen Fry wordt bevraagd door neurodivergente interviewers, vatte volgens de beschouwing de uitzending samen: echte gesprekken ontstaan wanneer mensen elkaar onbevangen, eerlijk en met oprechte nieuwsgierigheid durven bevragen.