Met ingrijpend stikstofbeleid wil het kabinet-Jetten een crisis beteugelen én politieke daadkracht tonen

In dit artikel:

Het kabinet-Jetten bereidt een omvangrijk pakket maatregelen voor om Nederland uit het jarenlange ‘stikstofslot’ te krijgen. Volgende week vrijdag worden de plannen gepresenteerd; D66, VVD en CDA zijn het eens over de noodzaak van ingrijpen, maar verschillen nog over de precieze vormgeving en uitvoerbaarheid.

Premier Rob Jetten en landbouwminister Jaimi van Essen (beiden D66) bezochten recent het Kootwijkerzand op de Veluwe, waar Staatsbosbeheer aangeeft dat het natuurherstel ernstig wordt belemmerd door aanhoudende stikstofneerslag. Volgens bosbeheerder Arjan Snel zijn er twee stappen nodig: eerst de uitstoot snel omlaag, daarna herstelmaatregelen. Die eerste stap moet het kabinet met het nieuwe pakket inzetten.

Direct na de beëdiging van het kabinet werd een ministeriële taskforce gevormd; D66-, VVD- en CDA-bewindslieden hebben de afgelopen weken intensief onderhandeld en gesproken met landbouw- en natuurorganisaties. Politiek speelt ook dat het minderheidskabinet hiermee wil laten zien dat het daadkrachtig kan optreden, zeker nu andere hervormingen al onder druk staan.

Concreet worden strengere beschermingszones rond kwetsbare natuurgebieden overwogen. Ingewijden spreken over bufferzones rond circa twintig gebieden zoals de Veluwe — mogelijk met een straal van ongeveer 1 kilometer, groter dan eerdere voorstellen — en zones van circa 500 meter rond kleinere gebieden. Die beperkingen betekenen in de praktijk dat veel boeren hun bedrijfsvoering moeten staken of verplaatsen; anderen krijgen strengere regels, zoals een verdere beperking van het aantal koeien per hectare.

Als aanvullende maatregel overweegt het kabinet een maximum op het aantal dieren per provincie als ‘stok achter de deur’, wat extra onzekerheid voor boeren creëert: ook goed-makende ondernemers kunnen daardoor alsnog dieren kwijtgeraakt raken als provincieplafonds worden gehaald. Het totale pakket moet leiden tot een stikstofreductie in de landbouw van minstens 42 procent; verzwakt één maatregel, dan moeten elders compenserende aanscherpingen komen.

Binnen de coalitie verschillen accentueringen: D66 is bereid vergaande ingrepen te steunen, VVD en vooral CDA willen dat maatregelen realistisch en uitvoerbaar zijn en wijzen op de noodzaak van voldoende tijd en financiële ondersteuning voor boeren om zich aan te passen. Over enkele “hete hangijzers” lopen de gesprekken nog.

Landbouwminister Van Essen waarschuwt dat falen van het pakket kan leiden tot een hernieuwde stilstand in vergunningverlening en projecten, iets wat kabinet en samenleving willen voorkomen. De verwachting is dat ondanks open kwesties er komend weekend een concreet voorstel ligt.