Met een spoorloze ayatollah blijft de toekomst van Iran een mysterie

In dit artikel:

Iran heeft donderdag in Mashhad afscheid genomen van ayatollah Ali Khamenei, die 36 jaar de macht had. Na een rouwstoet langs steden in Iran en Irak werd zijn lichaam bijgezet in het mausoleum van Imam Reza, een belangrijk heiligdom voor sjiieten. De begrafenis markeert het einde van een tijdperk, maar vooral ook het begin van grote onzekerheid over de macht in Teheran.

De blik van veel aanwezigen was gericht op Mojtaba Khamenei, Ali’s zoon en aangewezen opvolger, maar hij verscheen niet in het openbaar. Dat voedt speculatie over zijn gezondheid en positie; mogelijk raakte hij zwaar gewond tijdens de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran eerder dit jaar, waarbij ook zijn ouders en vrouw omkwamen. Toch is hij in maart wel benoemd tot hoogste leider. Iran-experts waarschuwen dat hij mogelijk achter de schermen invloed houdt, al is zijn zichtbaarheid cruciaal om gezag uit te oefenen.

Intussen ontstaat er een machtsvacuüm waarin vooral de Revolutionaire Garde (IRGC) sterker lijkt te worden, samen met veiligheidsdiensten en andere staatsinstellingen. President Masoud Pezeshkian, gekozen als gematigde kandidaat, speelt volgens kenners nauwelijks een rol in oorlog en nationale veiligheid en fungeert vooral als gezicht naar buiten. Voor de bevolking verandert er volgens deskundigen weinig: na eerdere protesten, waarbij volgens mensenrechtenorganisaties duizenden doden vielen, is geen politieke koerswijziging zichtbaar en kan de repressie op korte termijn zelfs toenemen.