Met die duizenden bruine borden is de snelweg Frankrijks grootste museum
In dit artikel:
Frankrijk heeft niet alleen het Louvre als topmuseum; langs de autoroutes ligt een onafgebroken openluchtcollectie van culturele borden die al meer dan een halve eeuw automobilisten informeren en verrassen. De chocoladebruine panneaux marron – grote borden van ongeveer 6 bij 3 meter – wijzen met beeld en bijschrift naar kastelen, kloosters, streekproducten en natuurparken langs de snelwegen. Omdat reclame langs de weg ongewenst was, ontstond dit eigen systeem om reizigers veilig te prikkelen en tegelijk regionale cultuur te promoten.
De traditie begon in de vroege jaren zeventig toen grafisch ontwerper Jean Widmer, bekend van onder meer het Pompidou-logo, de eerste eenvoudige witte pictogrammen op bruine achtergrond ontwierp voor de Autoroute du Soleil (A7/A9). Widmer liet zich inspireren door functionele bewegwijzering en egypte‑achtige, vlakke beelden zodat de boodschap binnen de korte blik van een voorbijrazende automobilist gelezen kon worden. Tussen 1973 en 1980 maakte hij zo ongeveer vijfhonderd pictogrammen; die ontwerpen gelden inmiddels zelf als cultureel erfgoed en zitten in de collectie van het Centre national des arts plastiques.
Vandaag staan er ruim 2.500 van zulke borden langs Franse snelwegen en in 2024 passeerden volgens wegbeheerders zo’n 70 miljoen auto’s de tolpoortjes — genoeg aanleiding voor autoroutebeheerder APRR om te stellen dat “de snelweg het meest bezochte museum van Frankrijk” is; vergeleken met de 9 miljoen bezoekers van het Louvre in 2025 is die claim plausibel. Na de oorspronkelijke, strakke pictogrammen werden midden jaren tachtig fotorealistische, ansichtkaartachtige afbeeldingen door Philippe Collier ingevoerd; die vervingen veel van Widmers werk.
Sinds ongeveer tien jaar voeren overheid en wegbeheerders een vernieuwingscampagne waarbij jongere, bekende illustratoren en striptekenaars in hun eigen stijl nieuwe borden maken. Namen als Olivier Balez, Fl’och, Loustal en de Nederlandse Fred van Deelen kregen per regio “hun” snelweg toegewezen. Om visuele samenhang te bewaren is het palet beperkt tot enkele bruintinten en is chocoladebruin (Pantone 464C) verplicht. APRR/AREA breidt de culturele beleving uit met bijpassende podcasts — inmiddels zo’n twintig afleveringen — die verhalen vertellen over lokale makers en figuren, ingesproken door acteurs als Denis Podalydès.
Het Franse model vond navolging in andere landen; sinds 2008 verschijnen vergelijkbare bruin-witte erfgoedborden ook in Nederland op initiatief van de ANWB. De autoroutes functioneren zo als rijdend museum: openbare kunst en toeristische promotie die je niet langer kunt missen, ook al kun je er niet voor stoppen.