Met deze 'reuzenwaterkoker' verwarmt Vattenfall duurzaam tienduizenden woningen in Amsterdam
In dit artikel:
Vattenfall heeft de langst stilstaande e‑boiler opgestart bij Diemen om de stadsverwarming van Amsterdam-Oost en Almere duurzamer en flexibeler te maken. De installatie – in feite een zeer grote, elektrisch verwarmde ketel van drie boilervaten – heeft een gezamenlijk vermogen van 150 MW en werkt op 21 kV vanaf het hoogspanningsnet. Daarmee hoort het tot de grootste e‑boilers van Europa. De ketel is zo’n 15 meter hoog; in de buurt staat een warmtebuffer van circa 50 meter die 22 miljoen liter water opslaat onder hoge druk en op ongeveer 125 °C houdt.
De e‑boiler kan stroom uit overschotten van wind- en zonneparken gebruiken: op zonne‑ of winderige dagen daalt de prijs van elektriciteit vaak sterk, soms zelfs tot negatief. Vattenfall zet de e‑boiler dan in om water voor het warmtenet te verwarmen en tegelijk de warmtebuffer te vullen. Zo kan het bedrijf pieken en dalen in stroomprijzen benutten en de gasgestookte centrales minder laten draaien. Vattenfall verwacht dat de e‑boiler gemiddeld ongeveer 15 procent van de jaarlijkse warmte kan leveren aan zo’n 20.000 woningen; in de zomer kan dat aandeel oplopen tot ongeveer de helft, in de winter rond de 10 procent.
Dat de e‑boiler nu in gebruik is gekomen, is niet vanzelfsprekend: twee jaar geleden dreigde hij vanwege extreem gestegen nettarieven voor het hoogspanningsnet nooit gebruikt te worden. De jaarlijkse netkosten schoten volgens Vattenfall op van ongeveer 5 miljoen naar 22 miljoen euro, waardoor exploitatie aanvankelijk niet rendabel leek. De oplossing werd gevonden via afspraken met netbeheerder TenneT — Vattenfall mag het grootste deel van het jaar 150 MW afnemen, maar accepteert dat TenneT de levering maximaal 15 procent van de tijd kan beperken — en door een hogere rijksubsidie voor warmte uit e‑boilers. Netto schat Vattenfall de netkosten nu op ongeveer 10 miljoen euro per jaar.
Operationeel biedt de e‑boiler twee belangrijke voordelen: snelheid en flexibiliteit. Hij kan snel in- en uitgeschakeld worden en zo inspelen op flitsende prijssignalen, iets wat met gascentrales veel lastiger is. Dat maakt de e‑boiler een nuttig instrument in de overgang naar een warmtenet dat steeds meer afhankelijk wordt van variabele hernieuwbare elektriciteit. Vattenfall benadrukt echter dat dit niet het volledige antwoord is op het stoppen met fossiel: voor continue warmtevoorziening zijn ook stabiele bronnen nodig, zoals geothermie en restwarmte uit datacenters of rioolwaterzuiveringen. Een gepland biomassaproject werd eerder al geschrapt wegens gebrek aan draagvlak.
Vattenfall streeft ernaar de warmtevoorziening klimaatsneutraal te maken en fossielvrij te zijn rond 2040, maar erkent dat het een mix van oplossingen vergt en dat betaalbaarheid voor klanten een belangrijke randvoorwaarde blijft. De e‑boiler is een concreet voorbeeld van ‘power‑to‑heat’: elektriciteit gebruiken om warmte te maken en zo het energiesysteem flexibeler te koppelen aan het groeiende aandeel zon en wind.