Met ayatollah Ali Khamenei (1939-2026) verdwijnt het gezicht van eindeloos bruut geweld in Iran
In dit artikel:
Ali Khamenei stond volgens het artikel symbool voor bijna vijf decennia van revolutionaire continuïteit, repressie en machtsopbouw in Iran. Als jonge geestelijke streed hij tegen sjah Mohammad Reza Pahlavi en klom na de revolutie van 1979 stapsgewijs op: plaatsvervangend minister van Defensie, organisator van de Revolutionaire Garde (IRGC), president vanaf 1981 en vanaf 1989 – na de dood van ayatollah Khomeini en een versnelde opwaardering van zijn religieuze rang – Opperste Leider.
Khamenei consolideerde het systeem door rivalen uit te sluiten (onder wie de oorspronkelijke opvolger Hossein-Ali Montazeri), nauwe banden met de IRGC te smeden en staatsinstellingen te laten fungeren ten gunste van zijn macht. Onder zijn leiding verstevigde Iran zijn nucleaire ambities, investeerde het in raket- en droneontwikkeling en bouwde het invloed op via door Teheran gesteunde milities in Libanon, Gaza, Irak, Syrië en Jemen. Tegelijk viel het binnenlands bestuur terug op harde repressie om opstanden te onderdrukken en hervormingsgezinde politici buiten spel te zetten.
Economisch en maatschappelijk liet zijn nalatenschap diepe scheuren achter: sancties, slecht economisch beheer en inflatie (decennialang op hoge niveaus) hebben armoede vergroot en het vertrouwen van brede lagen van de bevolking uitgehold. Sinds 2017 zijn massale straatprotesten frequenter geworden; in 2022–2023 en de recente golf was de retoriek expliciet gericht tegen de Opperste Leider — “Dood aan de dictator” — waarna veiligheidstroepen met zware repressie reageerden. Cijfers lopen uiteen: eerder waren er al honderden doden en tienduizenden arrestaties gemeld; volgens de in Washington gevestigde ngo Human Rights Activists News Agency staat de dodenteller inmiddels in de duizenden en lopen er nog tienduizenden zaken.
Het artikel stelt dat Khamenei’s vertrek — zijn overlijden wordt daarin beschreven als het verdwijnen van een gezicht van 47 jaar “bruut geweld” — een onzeker en mogelijk ontwrichtend hoofdstuk inluidt. Analisten zoals Arazh Azizi en BBC-journalist Kayvan Hosseini verwachten een felle machtsstrijd bij de opvolging: de machtige, gewapende en georganiseerde pro-regime elite (vooral de IRGC) staat tegenover een grootschalige maatschappelijke ontevredenheid. Bovendien heeft het regime sinds de oorlogsdreigingen en aanvallen na 7 oktober 2023 (waarbij Israël en de VS doelen troffen) strategische verliezen geleden, wat een stabiele overdracht van macht extra bemoeilijkt.
Kortom: Khamenei bouwde decennialang een systeem dat hem diende en beschermde, maar de combinatie van interne onvrede, economische malaise, internationale druk en verzwakte regionale netwerken maakt de opvolging onzeker. Of de volgende Opperste Leider dat geavanceerde repressie- en machtsapparaat kan evenaren — en of dat genoeg zal zijn om het regime intact te houden — is volgens deskundigen allesbehalve zeker.
(Bron: overgenomen uit De Standaard, eerder gepubliceerd op 1 maart.)