Messiaens Quatuor pour la fin du temps in het Muziekgebouw: 'Iedere uitvoering is als de Mount Everest'

In dit artikel:

Klarinettist Jörg Widmann brengt op 23 mei in het Muziekgebouw Messiaens Quatuor pour la fin du temps, het in 1941 geschreven kwartet dat geldt als een van de hoogtepunten van de twintigste eeuw. Messiaen componeerde het werk als 31‑jarige in krijgsgevangenschap in Stalag VIII A (Görlitz) voor de ongewone bezetting viool, klarinet, cello en piano; het bestaat uit acht hemelse delen waarin vogelkij, Indiase invloeden, onregelmatige ritmes en solistische extremen samenkomen.

Widmann noemt het klarinetdeel Abîme des oiseaux uitdagend — “Eigenlijk is het onmogelijk” — vanwege de adem- en embouchurevragen en de grote contrasten tussen stilte, traagheid en explosieve virtuositeit. Samen met violiste Isabelle Faust, cellist Jean‑Guihen Queyras en pianist Pierre‑Laurent Aimard vormt hij een zeldzame, generatiebepalende bezetting die het stuk onlangs ook in Görlitz bekeek.

Volgens Widmann draagt het kwartet een duidelijke vredes- en spirituele boodschap: Messiaen combineert bijbelse visioenen (Openbaring), een geloof in schoonheid en beelden van hemel en aarde, waarbij de vogels als boodschappers fungeren. Voor uitvoerenden is het een ingrijpende ervaring die vaak emotioneel eindigt en lang nazindert.