Merz wil Oekraïne onder EU-verdedigingsclausule brengen met speciale status

In dit artikel:

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft voorgesteld Oekraïne een nieuwe, tussenvorm van EU-lidmaatschap te geven: een nog niet bestaande "associatielidmaatschap" die Kyiv dichter bij de Unie brengt zonder volledig toelatingstraject. Merz richtte zijn voorstel onlangs in een brief aan EU-leiders met het argument dat verdere vertragingen onaanvaardbaar zijn en dat snel nauwere banden nodig zijn.

In zijn plan mogen Oekraïense bestuurders deelnemen aan EU-toppen en ministeriële vergaderingen, en zou Kyiv een Europese commissaris, zetels in het Europees Parlement en een rechter bij het Europees Hof van Justitie krijgen — zonder stemrecht of beslissende macht. Het belangrijkste element is echter een politieke veiligheidsbelofte op basis van artikel 42.7 van het EU-verdrag, de wederzijdse verdedigingsclausule, bedoeld om Oekraïne een aanzienlijke garantie te geven tijdens onderhandelingen over vrede.

Merz presenteert dit als een uitzondering voor een land in oorlog: een versnelde, politiek sterke vorm van samenwerking die voorbijgaat aan het vaak jarenlange, soms decennialange toetredingsproces dat veel hoofdsteden willen vermijden. Hij stelt ook dat Oekraïne geen recht krijgt op EU-begrotingsmiddelen zoals landbouwsubsidies en ontwikkelingsgeld, en wil een noodrem invoeren om samenwerking te blokkeren als Kyiv belangrijke hervormingen (zoals bestrijding van corruptie) niet uitvoert.

Het voorstel botst op bezwaren. Sommige EU-landen vrezen financiële gevolgen en het ontstaan van een sluiproute naar volledig lidmaatschap; anderen waarschuwen dat een collectieve beveiligingsafspraak via artikel 42.7 de EU politiek dichter bij Rusland kan brengen. Rusland verzet zich expliciet tegen duidelijke toetredingsbeloftes voor Oekraïne; president Zelensky had eerder 2027 genoemd als gewenste toetredingsdatum. Merz’ ideeën worden volgende maand in Brussel besproken, maar het is nog onzeker of Zelensky en de EU-lidstaten hun steun zullen verlenen.