Merz en Rutte verkopen bewapening als vrede, en de NAVO krijgt er in Münster een vredesprijs voor

In dit artikel:

In Münster ontving NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte namens het bondgenootschap de Internationaler Preis des Westfälischen Friedens. CDU-leider Friedrich Merz sprak de laudatio uit tijdens de ceremonie in het historische Rathaus. De toekenning is opvallend, omdat de NAVO een militair bondgenootschap is en Rutte zich de afgelopen jaren vooral heeft geprofileerd met oproepen tot hogere defensie-uitgaven, meer wapenproductie en een Europese “wartime mindset”. In Davos vatte hij die visie samen als: wie oorlog wil voorkomen, moet zich erop voorbereiden.

De auteur plaatst vraagtekens bij de voorstelling van de NAVO als uitsluitend defensieve alliantie. Hoewel Artikel 5 van het Noord-Atlantisch Verdrag collectieve verdediging na een aanval voorschrijft, voerde de NAVO ook militaire operaties uit zonder dat een lidstaat was aangevallen. In Kosovo bombardeerde het bondgenootschap in 1999 78 dagen lang Joegoslavische doelen, zonder expliciete toestemming van de VN-Veiligheidsraad. In Libië leidde de NAVO in 2011 een operatie met een VN-mandaat voor de bescherming van burgers en de instelling van een no-flyzone. Volgens de auteur maken deze voorbeelden de simpele omschrijving van de NAVO als puur defensief onvolledig.

Ook de voorgeschiedenis van de confrontatie met Rusland komt aan bod. Na de Koude Oorlog breidde de NAVO zich oostwaarts uit, waarbij voormalige leden van het Warschaupact en enkele ex-Sovjetrepublieken toetraden. Westerse landen zagen dat als een vrijwillige keuze van soevereine staten; Moskou beschouwde de uitbreiding steeds meer als strategische omsingeling. Op de NAVO-top in Boekarest in 2008 verklaarde het bondgenootschap bovendien dat Oekraïne en Georgië uiteindelijk lid zouden worden. Voor Rusland was vooral Oekraïens lidmaatschap gevoelig vanwege de gemeenschappelijke grens, de historische banden en de strategische ligging aan de Zwarte Zee.

De auteur benadrukt dat deze context de Russische invasie van Oekraïne in 2022 niet rechtvaardigt en Rusland geen veto geeft over Oekraïense keuzes. Wel vindt hij dat de rol van NAVO-uitbreiding en het vooruitzicht van Oekraïens lidmaatschap in de verslechtering van de betrekkingen niet mag worden ontkend. De botsende veiligheidspercepties vormen volgens hem een klassiek veiligheidsdilemma: maatregelen die de ene partij beschermen, worden door de andere als bedreiging ervaren en leiden tot nieuwe militaire stappen.

Daarom waarschuwt de auteur voor Rutte’s harde taal over een vernietigende NAVO-reactie, aanvallen diep in Rusland en de noodzaak om op oorlog voorbereid te zijn. Zulke uitspraken passen bij een afschrikkingsdoctrine, maar kunnen volgens hem ook escalatie en het normaliseren van oorlogstaal bevorderen. Hij vraagt waar de diplomatieke initiatieven blijven, evenals voorstellen om het risico op een directe confrontatie tussen kernmachten te verkleinen en na te denken over een einde aan de oorlog.

De symboliek van de prijsuitreiking in Münster maakt die spanning extra zichtbaar. De stad is verbonden met de Vrede van Westfalen, die na langdurige oorlogen door onderhandelingen tot stand kwam. Volgens de auteur spreekt Europa daar over vrede, terwijl het politieke vocabulaire steeds vaker draait om raketten, defensiebudgetten, oorlogseconomie en vergelding. Een vredesprijs voor de NAVO kan een veiligheidsstrategie belonen, maar maakt die strategie volgens hem nog niet tot vrede en zou juist aanleiding moeten zijn voor een eerlijker debat over het verschil tussen afschrikking, escalatie en diplomatie.