Meloni kiest voor celstraffen en rekeningen voor ouders, Van Weel vindt een rekening sturen al te veel gedoe

In dit artikel:

De Italiaanse regering van premier Giorgia Meloni keurde op 20 oktober een nieuw veiligheidsdecreet goed na gewelddadige rellen in Milaan en andere steden. Het voorstel maakt gewelddadige deelname aan een georganiseerde demonstratie strafbaar wanneer minstens vijf mensen betrokken zijn. Daarop kan maximaal vijf jaar cel en een boete van €20.000 staan. Wie zulke groepen organiseert of online stimuleert, kan vier tot twaalf jaar gevangenisstraf krijgen.

Een belangrijk onderdeel is het sneller verhalen van schade. Bij beschadiging van publieke eigendommen moet een betalingsbevel kunnen volgen. Particulieren zouden via de rechter een direct uitvoerbaar bevel kunnen krijgen. Als minderjarigen verantwoordelijk zijn, kunnen hun ouders worden aangesproken. Volgens de auteur is de kernboodschap dat politieke woede geen rechtvaardiging vormt voor het vernielen van andermans eigendommen.

De auteur gebruikt de Italiaanse aanpak als contrast met de pro-Palestijnse bezettingen aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) in mei en juni 2024. De universiteit meldde op 6 november 2024 ruim €4,1 miljoen aan schade en gevolgkosten. Daarvan hield ongeveer €2,8 miljoen verband met de bouw van de nieuwe universiteitsbibliotheek. Onder meer ruiten, beveiligingssystemen, meubilair en koffieautomaten moesten worden hersteld of vervangen.

Op 27 mei 2025 liet de UvA weten de demonstranten van de grote meibezettingen niet civiel aansprakelijk te stellen, omdat volgens de universiteit onvoldoende bewijs bestond om concrete schade aan individuele personen toe te schrijven. Het grootste deel van de kosten was door de verzekeraar vergoed. Voor een kleinere bezetting op 21 juni 2024 wilde de universiteit wel proberen schade te verhalen.

De kwestie kwam op 28 mei 2025 in de Tweede Kamer aan de orde. Kamerlid Joost Eerdmans vroeg het kabinet zich maximaal in te spannen om de schade alsnog op de betrokken demonstranten te verhalen. Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel zei dat uitgangspunt te delen, maar vond een motie hierover overbodig. Hij wees erop dat de UvA vernielingen niet aan specifieke personen kon koppelen. In schriftelijke antwoorden van 18 augustus 2025, mede namens Van Weel, verklaarde onderwijsminister Eppo Bruins vertrouwen te hebben in de zorgvuldigheid van het besluit van de UvA.

Wel waren er strafzaken: acht demonstranten werden veroordeeld, onder wie vier tot een gevangenisstraf, voornamelijk wegens geweld tegen de politie. Volgens de auteur compenseert een straf voor geweld echter niet de materiële schade. Hoewel de UvA zelf over civiele claims beslist, vindt de auteur dat Van Weel verantwoordelijk moet worden gehouden voor de politieke aanpak, betere bewijsvergaring en daadwerkelijke schade-inning.

Het kabinet kondigde in december 2025 onderzoek aan naar betere ondersteuning bij schadeverhaal, mede naar aanleiding van de UvA-rellen. Op 3 juni 2026 pleitte Van Weel opnieuw voor een hardere aanpak van relschoppers. De auteur stelt dat zulke beloften pas betekenis krijgen als duidelijk wordt hoeveel daders worden geïdentificeerd, welke hulp gedupeerden krijgen en hoeveel schade daadwerkelijk wordt geïnd. Meloni’s decreet moet die resultaten nog bewijzen, maar haar uitgangspunt — dat veroorzakers ook financieel verantwoordelijk worden — krijgt in het artikel steun.