Melkkoe op wielen: Psycholoog haalt hard uit naar 'buitenproportionele' flitsterreur van de overheid
In dit artikel:
De redactie klaagt dat Nederlandse verkeershandhaving is verworden tot een inkomstenmachine: automobilisten krijgen volgens het artikel buitensporig hoge boetes voor relatief kleine overtredingen, veel hoger dan in buurlanden als België en Duitsland. Op NPO Radio 1 (WNL, Stand van Nederland) waarschuwde gedragspsycholoog Tom De Bruyne dat het huidige boetebeleid buitenproportioneel en contraproductief is. Als voorbeeld verwijst hij naar een pakketbezorger die voor een kleine snelheidsovertreding geflitst werd, onmiddellijk zijn rijbewijs verloor en met een fors boetebedrag werd geconfronteerd — een casus die volgens De Bruyne het vertrouwen in de overheid ernstig schaadt.
Het artikel hekelt het wijdverbreide gebruik van flitspalen, waarbij camera’s vaak dicht achter elkaar geplaatst zouden zijn, wat vooral lijkt te dienen om meer boetes binnen te halen in plaats van de verkeersveiligheid te verhogen. De Bruyne zegt dat hij tijdens een rit naar de studio vijf flitscamera’s tegenkwam en stelt dat die opstelling het signaal afgeeft dat de overheid vooral bezig is belasting- en boetegelden te vergaren. Ook Enschedes wethouder Mobiliteit Marc Teutelink (CDA) erkent dat meerdere camera’s op één route het doel voorbijschieten en noemt zulke concentraties terecht “disproportioneel”; volgens hem horen camera’s alleen op echt gevaarlijke plekken.
Op wetenschappelijke gronden wordt in het stuk aangevoerd dat de hoogte van de boete weinig effect heeft op blijvende gedragsverandering. Gedragsstudies tonen volgens het artikel aan dat vooral de pakkans — de waargenomen kans om gecontroleerd te worden — het rijgedrag beïnvloedt. Harde boetes zouden in de praktijk vooral leiden tot ressentiment: mensen zoeken hulpmiddelen om flitsers te ontwijken, voelen zich onrechtvaardig behandeld en worden kwaad op de staat, in plaats van veiliger te gaan rijden. Gedragswetenschapper Dirkje van der Ven benadrukt dat positieve prikkels en feedback (zoals snelheidsmeters met een ‘smiley’ of lokale beloningssystemen) effectiever kunnen zijn om gewenst rijgedrag aan te leren dan louter hoge straffen.
Het artikel uit verder kritiek op de uitvoering: boetebeschikkingen komen soms pas weken later via het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) binnen, waardoor de koppeling tussen overtreding en sanctie zwak is. De conclusie is een oproep aan het kabinet om het huidige beleid te herzien: flitsterreur te stoppen, boetebedragen te verlagen en terug te keren naar maatregelen die primair op veiligheid zijn gericht in plaats van op het vullen van de schatkist.
Achtergrondcontext: discussie over boetes, pakkans en preventieve versus repressieve instrumenten is in veel landen actueel; internationale vergelijkingen tonen dat handhavingsstrategie en proportionele sancties beide een rol spelen bij het verbeteren van verkeersveiligheid en behoud van maatschappelijk vertrouwen.