Media-econoom Jona van Loenen, het nieuwe gezicht van de grijpgrage staat

In dit artikel:

Jona van Loenen (1994) is in korte tijd bekend geworden als economisch commentator in Nederlandse media. Hij studeerde onder meer bedrijfseconomie, organisatiewetenschappen en finance aan Tilburg University en de Bocconi Universiteit in Milaan. Toch profileert hij zich geregeld kritisch over het grote aantal hoogopgeleiden en noemt hij zichzelf geen traditionele econoom, maar een mediacommentator.

Zijn bekendste voorstel is een belasting van 50 procent op de winst bij de verkoop van een woning. Van Loenen baseert dat idee mede op zijn eigen ervaring: hij zag de waarde van zijn woning in ongeveer twee jaar met 70.000 euro stijgen, terwijl iemand die hetzelfde bedrag met arbeid verdient daar wel belasting over betaalt. Volgens de auteur houdt deze redenering echter onvoldoende rekening met de gevolgen. Huiseigenaren zouden na verkoop veel minder overwaarde kunnen meenemen naar een volgende woning, waardoor de doorstroming op de woningmarkt afneemt. Ook kan de arbeidsmobiliteit dalen, omdat verhuizen voor een andere baan financieel onaantrekkelijker wordt. Daarnaast zou de woning minder goed als pensioenvoorziening kunnen dienen.

In zijn boek *De babyboomerbiljoenen* waarschuwt Van Loenen voor een ontwikkeling van een meritocratie naar een ‘erfocratie’. Volgens hem bezitten Nederlandse babyboomers gezamenlijk ongeveer 1 biljoen euro en staat de komende decennia een grote vermogensoverdracht via erfenissen te wachten. Hij pleit ervoor dat een groter deel daarvan via erfbelasting naar de samenleving gaat, omdat kinderen uit rijke gezinnen anders een blijvende voorsprong houden.

Het artikel bestrijdt ook deze analyse. Volgens de auteur is het geen nieuwe constatering dat rijke ouders hun kinderen meer kunnen nalaten en is over het betreffende vermogen in veel gevallen al eerder belasting betaald. Een veel hogere erf- of vermogensbelasting zou bovendien onbedoelde economische gevolgen kunnen hebben. Vermogende families en ondernemers zouden hun kapitaal kunnen verplaatsen naar landen met een gunstiger belastingklimaat, waardoor Nederland niet alleen erfbelasting maar ook inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting en lokale bestedingen misloopt.

Verder kan zware belasting op vermogen de financiering van startups, familiebedrijven en andere ondernemingen verminderen. Bij familiebedrijven zit het vermogen vaak vast in gebouwen, machines en voorraden. Erfgenamen zouden daardoor delen van het bedrijf moeten verkopen om de belasting te betalen, met mogelijk banenverlies en meer buitenlandse zeggenschap als gevolg. Ten slotte waarschuwt de auteur dat hoge heffingen de prikkel kunnen verminderen om te sparen, te ondernemen en vermogen aan volgende generaties over te dragen. De centrale kritiek luidt dat Van Loenen maatschappelijke problemen benoemt, maar de economische consequenties van zijn oplossingen onvoldoende meeweegt.